Wat je doet als de ander niet meebeweegt

Kort antwoord: je kunt iemand niet meenemen naar een plek waar hij niet heen wil. Wat je wel kunt, is ophouden met duwen en kijken wat er dan gebeurt, want duwen is bijna altijd de reden dat de ander zich vastzet. Daarna komt de vraag die er echt toe doet, en die gaat niet over hem maar over jou: kan ik hier leven zoals het is, als er niets verandert?

Hoe het meestal loopt

Er gebeurt iets waardoor jij aan de slag gaat. Een boek, een gesprek, een periode waarin het niet ging. Je merkt dat er dingen schuiven. Je wordt rustiger, of juist duidelijker, en je wilt dat delen.

Dus je vertelt erover. En daarna geef je een tip. En daarna zeg je dat hij ook eens iets zou moeten lezen. En vanaf dat moment is het een onderwerp geworden, en onderwerpen worden loopgraven.

Wat de ander hoort is niet: ik heb iets ontdekt. Wat hij hoort is: zoals je bent is het niet goed. En dat is meestal niet wat je bedoelt en wel wat je zegt.

Waarom duwen averechts werkt

Mensen veranderen niet omdat iemand anders vindt dat het moet. Dat is niet koppigheid, dat is hoe motivatie werkt: als de reden van buiten komt, is het niet van jou, en dan is er niets om op terug te vallen zodra het moeilijk wordt.

Er komt iets bij. Wie zich beoordeeld voelt, gaat zich verdedigen, en verdedigen betekent dat je je eigen positie sterker gaat verwoorden dan je hem eigenlijk voelt. Zo praat iemand zichzelf vast in een houding waar hij aanvankelijk niet zo stellig in stond. Dat heb jij dan gemaakt, met de beste bedoelingen.

Zie Gelijk hebben of contact houden: in een conflict wil er meestal één winnen, en verliezen ze allebei.

Wat er onder jouw ongeduld zit

Dit is het ongemakkelijke deel en het is de moeite waard. Waarom moet hij mee?

• Omdat je bang bent alleen verder te gaan. Als jij verandert en hij niet, groeit er ruimte, en die ruimte is eng. Duwen is dan geen hulp maar een poging het bij elkaar te houden.
• Omdat het bevestigt dat je gelijk hebt. Als hij ook gaat, was het een goede weg. Dat is een zwaardere last dan het lijkt.
• Omdat je iets van hem nodig hebt dat er nu niet is. Dan gaat het niet over zijn ontwikkeling maar over jouw gemis, en dat is een ander en beter gesprek.

Wat wel werkt

1. Stop met het onderwerp, ga door met jezelf

Zes weken niets zeggen over ontwikkeling, boeken of inzichten. Gewoon doen wat je doet. Wat er in die zes weken gebeurt, is de eerlijkste informatie die je krijgt: veranderde er iets omdat het klopte, of omdat er druk stond?

2. Praat over wat je merkt bij jezelf, niet over wat hij zou moeten

Niet: "jij zou hier ook naar moeten kijken". Wel: "ik merk dat ik minder snel uitval de laatste tijd, en dat bevalt me". Dat kan hij niet weerleggen, want het is van jou, en het is honderd keer aanstekelijker dan een advies.

3. Vraag wat hij nodig heeft, en laat het antwoord staan

Ook als het antwoord "niets" is. Zie Mijn vriendin zegt dat ik niet luister.

4. Zeg wat je mist, in gedrag

Niet "ik voel me niet gezien", want daar kan niemand iets mee. Wel: "ik zou het fijn vinden als we een keer per week een uur zitten zonder telefoon". Een verzoek dat iemand kan uitvoeren is een cadeau vergeleken met een klacht die hij moet interpreteren.

5. Kijk of hij op een andere manier al beweegt

Veel mensen ontwikkelen zich zonder een woord dat op ontwikkeling lijkt. Iemand die minder drinkt, meer met de kinderen doet of eindelijk dat gesprek op zijn werk voert, is bezig. Wie alleen erkent wat op zijn eigen manier gebeurt, ziet de helft niet.

6. Stel jezelf de vraag die telt

Als er nooit iets verandert, kan ik hier dan mee leven? Niet als dreigement, als eerlijke vraag aan jezelf. Zolang je hem niet beantwoordt, blijf je duwen, want dan is duwen je enige plan.

Wanneer het geen ongeduld meer is

Er is een verschil tussen iemand die anders is dan jij en iemand bij wie het niet goed gaat. Als er sprake is van drank of drugs, van somberheid die maanden duurt, van gokken, van agressie: dan is dit stuk niet je antwoord. Dat is geen kwestie van willen veranderen. Dan hoort er hulp bij, en de huisarts is de eerste stap. Ik ben geen arts en geen psycholoog.

En als je bang bent, als je op je woorden let om te voorkomen dat het thuis ontploft, als je kleiner bent geworden om het rustig te houden: dan geldt geen enkele oefening uit dit stuk. Bij ongelijke macht is zelfonderzoek niet aan de orde. Bel Veilig Thuis, 0800-2000, gratis en dag en nacht bereikbaar. Bij direct gevaar 112.

Uit elkaar groeien of ongeduldig zijn

Die twee zien er hetzelfde uit en zijn het niet.

Ongeduld	Uit elkaar groeien
Je wilt dat hij sneller gaat.	Je wilt ergens heen waar hij niet heen wil.
Je waardeert wat er is.	Je merkt dat je het niet meer waardeert.
Er is contact, alleen op andere onderwerpen.	Er is nauwelijks nog contact.
Het gaat over hoe hij is.	Het gaat over wat jij nodig hebt.

Sta je in de rechterkolom, dan is dat een gesprek en geen oefening. Zie Niet iedereen blijft.

Hoe ik ernaar kijk

Ik heb zelf de fout gemaakt die ik hierboven beschrijf. Ik was ergens enthousiast over en ik dacht dat delen hetzelfde was als aanbieden. Dat was het niet. Ik was aan het overtuigen, en overtuigen is een vriendelijke vorm van duwen.

Wat er veranderde toen ik ermee ophield, was niet dat de ander alsnog meeging. Het was dat het onderwerp uit de kamer verdween en er ruimte overbleef voor de dingen die er wel waren. En daar bleek meer te zijn dan ik zag toen ik alleen keek naar wat er ontbrak.

Wat ik ervan heb geleerd: mensen bewegen als ze zich niet hoeven te verdedigen. Meer heb je niet in handen, en het is meer dan het lijkt.

Liefde bestaat hierin, dat twee eenzaamheden elkaar beschermen, begrenzen en groeten.

Rainer Maria Rilke, Brieven aan een jonge dichter