Inzichten · Gereedschap
Inzicht 36
Je toestand sturen
Houding, aandacht en taal als drie knoppen
Je kunt de dag niet kiezen. Wel wie er binnenkomt.
In het kort
Je toestand bepaalt wat je opmerkt, wat je zegt en waartoe je in staat bent. Je stuurt hem met drie knoppen: je lichaam, je aandacht en je taal. Dat is geen manier om alles wat zwaar is weg te poetsen, maar om je toestand te laten kloppen met wat er nodig is.
Je toestand bepaalt bijna alles: wat je opmerkt, wat je zegt, waar je toe in staat bent. Dezelfde man met hetzelfde probleem is op maandagochtend een ander mens dan op vrijdagavond.
De meeste mensen ondergaan hun toestand. Ze wachten tot ze zich beter voelen. Dit inzicht gaat over de drie knoppen waarmee je hem stuurt.
Hoe het werkt
Knop 1: je lichaam
De snelste en de meest onderschatte. Houding, ademhaling, tempo, gezicht. Rechtop gaan staan en langzaam uitademen, langer uit dan in, verandert hoe je je voelt. Dat is geen positief denken, dat is hetzelfde systeem via de andere ingang. Zie ook inzicht 27.
Wat hier eerder stond, en waarom het is aangepast. Er stond dat twee minuten rechtop staan meetbaar verandert hoe je je voelt. Dat leunde op het onderzoek naar de zogenaamde machtshouding, en dat is niet houdbaar gebleken. In een herhaling met tweehonderd mensen kwam er geen effect uit op hormonen en op risicogedrag, en de eerste auteur van het oorspronkelijke onderzoek schreef in 2016 op haar eigen pagina dat zij niet gelooft dat het effect bestaat. Wat er wel overeind bleef, is dat mensen zich na zo'n houding anders zeggen te voelen. En voor langzaam ademen is de onderbouwing het stevigst van alles in dit stuk. Deze knop gaat dus over hoe je je voelt, en niet over je hormonen. De bronnen staan onderaan.
Knop 2: je aandacht
Waar je op let, wordt je ervaring. Vraag jezelf: wat gaat er goed, en er komt een antwoord. Vraag jezelf: waarom lukt mij nooit iets, en er komt ook een antwoord. Je hoofd beantwoordt elke vraag die je hem geeft, dus de kwaliteit van je vragen bepaalt de kwaliteit van je dag.
Knop 3: je taal
Hoe je iets tegen jezelf zegt, verandert wat het met je doet. "Ik moet vanmiddag dat gesprek voeren" tegenover "ik ga vanmiddag dat gesprek voeren". Eén woord verschil, en een merkbaar verschil in je lijf. Let vooral op "moeten", "altijd" en "nooit".
Twee dingen die erbij horen. Ten eerste: dit is geen manier om alles wat zwaar is weg te poetsen. Verdriet, boosheid en angst horen erbij en hoeven niet weggedrukt. Het gaat om de momenten waarop je toestand niet klopt bij wat er nodig is. Ten tweede: zonder inzicht 02 werkt dit niet. Op vier uur slaap kun je alle knoppen indrukken die je wilt.
De metafoor
Vlak voor je een kamer binnenloopt, ga je rechtop staan en adem je een keer uit. Dat verandert de kamer niet. Het verandert wel wie er binnenkomt.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
De twee minuten voor een gesprek dat ertoe doet. De meeste mensen gebruiken die om te herhalen wat er mis kan gaan. Dat is knop 2 op de verkeerde stand.
Thuis
Op de drempel, na een lange dag. Adem laag, schouders los, en de vraag: wie wil ik zijn als ik hier naar binnen loop? Dat is een halve minuut werk voor een hele avond verschil.
Je hebt macht over je geest, niet over gebeurtenissen buiten je. Besef dat, en je vindt kracht.
Marcus Aurelius, Persoonlijke notities
Zo ging het bij Amber
Amber moest een presentatie geven voor zestig mensen en stond een kwartier van tevoren op het toilet tegen zichzelf te zeggen dat ze rustig moest zijn. Dat werkte zoals het altijd werkt: niet.
Wat ze de tweede keer deed, was iets anders. Ze ging niet aan haar hoofd sleutelen, ze veranderde haar houding. Schouders naar achteren, voeten stevig, twee minuten langzamer uitademen dan inademen.
Het zenuwachtige gevoel ging niet weg. Het werd alleen iets dat ze bij zich droeg in plaats van iets dat haar bestuurde. Dat verschil bleek genoeg.
Nog een voorbeeld
Michiel doet hetzelfde voor een moeilijk telefoongesprek: staan in plaats van zitten. Hij vindt het zelf een beetje raar en hij doet het nog steeds, want zijn stem klinkt anders.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: de drempelroutine
- Kies één vaste drempel in je dag. De voordeur, de auto voor je oprit, het moment voordat je je werk opent.
- Spreek met jezelf een routine van dertig seconden af, met alle drie de knoppen:
Lichaam: rechtop staan, drie keer laag uitademen.
Aandacht: één vraag, altijd dezelfde. Bijvoorbeeld: wat is hier nu belangrijk?
Taal: één zin, hardop of in gedachten. Bijvoorbeeld: ik ga naar binnen als de man die ik wil zijn. - Doe het twee weken lang, elke keer op dezelfde drempel. Niet vaker, niet op andere momenten.
- Schrijf elke avond één woord op over hoe die overgang ging.
- Na twee weken hoort het bij de plek. Dan hoef je er niet meer aan te denken, en dat is precies het punt.
Wat je hieraan hebt
Je bent minder overgeleverd aan hoe je toevallig wakker wordt. Niet omdat je jezelf voor de gek houdt, maar omdat je toestand geen weer is dat je overkomt. Het is iets waar je aan kunt draaien.
Je kunt de dag niet kiezen. Wel wie er binnenkomt.
Waar dit op gebaseerd is, 3 bronnen
Hier staat waar het vandaan komt, met het adres erbij, zodat je het zelf kunt nakijken in plaats van mij te moeten geloven. Staat er iets bij dat onderzoekers onderling betwisten, dan zeg ik dat erbij. Nagekeken op 22 augustus 2026.
- Eva Ranehill e.a., Assessing the robustness of power posing: no effect on hormones and risk tolerance in a large sample of men and women, Psychological Science, 2015. De titel zegt het al. Tweehonderd deelnemers, vijf keer zoveel als het origineel. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Dana Carney, My position on power poses, 2016. De eerste auteur van het oorspronkelijke onderzoek uit 2010, op haar eigen pagina bij Berkeley: zij gelooft niet dat het effect bestaat en geeft het niet meer in haar colleges. Dat is een van de eerlijkste dingen die ik in de wetenschap ken. faculty.haas.berkeley.edu
- Andrea Zaccaro e.a., How Breath-Control Can Change Your Life, Frontiers in Human Neuroscience, 2018. Een overzicht van wat langzaam ademen doet met hartslag, zenuwstelsel en gemoedstoestand. Dit is het best onderbouwde deel van knop 1 en het staat gratis online. doi.org
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 13
Representatiesystemen
In welke taal je vanbinnen denkt
Inzicht 14
Submodaliteiten
De knoppen achter je herinneringen
Inzicht 15
Ankeren
Hoe je jezelf leert aanzetten
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Op de hoogte blijven
Nieuw stuk in je mail
Elke drie dagen verschijnt er een nieuw stuk. Laat je adres achter, dan krijg je er bericht van. Verder stuur ik niets, en afmelden kan met een klik onderaan elke mail.
Je krijgt eerst een mail met een bevestigingslink. Pas als je die aanklikt sta je op de lijst. Je adres gaat naar MailerLite, dat de verzending doet, en wordt nergens anders voor gebruikt. Zie de privacyverklaring. Liever geen mail? Er is ook een RSS-feed.
Kijk even in je mail. Er staat een bericht klaar met een bevestigingslink, en pas als je die aanklikt sta je op de lijst.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.
Dit onthoudt je eigen browser, op dit apparaat. Er wordt niets verstuurd, niets geteld, en ik kan het niet zien.