Affirmaties: waarom ze averechts werken bij wie ze nodig heeft

1Herkenning

Je hebt het geprobeerd en je voelde je er stommer door

Je had een lijstje. Op je telefoon, of op een briefje bij de spiegel. Ik ben genoeg. Ik ben een fijn mens. Ik mag er zijn.

En terwijl je het zei, kwam er meteen iets overheen. Ja hoor. En dan noemde je hoofd drie dingen van vorige week waaruit bleek van niet.

Na een week ben je gestopt, en je hield er iets aan over dat lastiger is dan waarmee je begon: het idee dat je het niet eens goed kunt volhouden. Alsof je gezakt bent voor de makkelijkste oefening die er is.

Dat is precies wat er in het onderzoek gebeurde, en je bent daarin de regel en niet de uitzondering.

2Wat er gebeurt

Wat er is gemeten, en waarom het omslaat

Het onderzoek

In 2009 publiceerden Joanne Wood, Elaine Perunovic en John Lee een reeks van drie onderzoeken in Psychological Science.

Ze begonnen met een vragenlijst, en daaruit bleek wat je zou verwachten: veel mensen gebruiken dit soort uitspraken en de meesten geloven dat het helpt.

Daarna twee proeven. Deelnemers moesten vier minuten lang, telkens als er een belletje klonk, tegen zichzelf zeggen: ik ben een fijn mens. Een andere groep hoefde dat niet.

De uitkomst ging tegen alles in wat erover wordt verteld:

• Bij deelnemers met een laag zelfbeeld voelden degenen die de zin herhaalden zich slechter dan degenen die dat niet deden.
• Bij deelnemers met een hoog zelfbeeld voelden ze zich iets beter, en dan ook nog beperkt.
• En dit is het bruikbare deel: de groep die mocht nadenken over hoe de zin zowel waar als niet waar was, voelde zich beter dan de groep die alleen mocht nadenken over hoe hij waar was.

Waarom het omslaat

Zeg iets tegen jezelf dat te ver ligt van wat je gelooft, en je hoofd doet wat het altijd doet bij een bewering die niet klopt: het gaat tegenbewijs verzamelen. Je bent dan vier minuten lang de zaak tegen jezelf aan het doornemen, met een positieve zin als aanleiding.

Dat is geen gebrek aan wilskracht en het gaat niet weg door het vaker te zeggen. Het is hoe overtuigingen werken. Zie Overtuigingen.

En het verklaart ook waarom die derde groep het wel beter deed. Ruimte laten voor de twijfel haalt de aanleiding tot tegenspraak weg. Je hoeft dan niets te verdedigen.

Wat het niet betekent

Niet dat je maar negatief tegen jezelf moet praten. Hoe je iets tegen jezelf zegt doet er wel degelijk toe, dat staat in Je toestand sturen. Het gaat om deze ene vorm: een grote uitspraak over wie je bent, die je zelf niet gelooft, hardop herhaald.

4Wat je kunt doen

Wat er in de plaats voor komt

1. Zak in geloofwaardigheid tot het klopt

Niet: ik ben een fijn mens. Wel: ik ben soms een fijn mens. Of nog kleiner en dus nog geloofwaardiger: ik heb dat gesprek gisteren netjes gedaan.

De regel is simpel. Een zin werkt zolang je hem niet hoeft te verdedigen. Zodra je hoofd erop wil reageren, ben je te ver gesprongen. Ga dan een stap terug in plaats van harder te duwen.

2. Zet er expres de andere kant bij

Dit is de vorm die in het onderzoek het beste uitpakte. Twee kolommen: hoe is dit waar, en hoe is dit niet waar. Allebei invullen.

Dat voelt tegennatuurlijk, want het lijkt alsof je jezelf ondermijnt. In de proef gebeurde het omgekeerde: mensen voelden zich er beter door dan de groep die alleen het positieve mocht opschrijven.

3. Verzamel bewijs in plaats van beweringen

Een uitspraak over jezelf is een conclusie. Conclusies zijn nu juist het probleem. Ga daarom een niveau lager zitten en noteer wat er feitelijk gebeurde.

Drie regels aan het eind van de dag: wat heb ik gedaan, wat ging beter dan verwacht, wat was moeilijk en toch gelukt. Na drie weken heb je iets waar je hoofd niets tegenin kan brengen, want het staat er en het is gebeurd. Zie Zelfvertrouwen opbouwen.

4. Zet er afstand tussen, in plaats van er een deksel op

Niet: ik ben goed genoeg, tegen de gedachte in. Wel: ik merk dat ik de gedachte heb dat ik niet goed genoeg ben. Zes woorden erbij, en het is opeens iets wat langskomt in plaats van iets wat je bent. Zie Afstand van je gedachten.

5. Een vraag in plaats van een bewering

Niet ik ga dit doen, maar ga ik dit doen? In een onderzoek uit 2010 gingen mensen die zichzelf de vraagvorm gaven meer doen dan mensen die het zichzelf opdroegen. De verklaring die de onderzoekers geven: een vraag zet je aan het zoeken naar je eigen redenen, en een bevel niet.

Voor de zuiverheid: dat is een enkel onderzoek uit 2010 en ik heb geen herhaling ervan gevonden. In een stuk dat gaat over voorzichtig zijn met claims hoort dat erbij. Probeer het gerust, maar reken er niet op zoals je op het onderzoek hierboven kunt rekenen.

5Verder lezen

Waar je verder kunt lezen

Zelfliefde gaat over wat er wel onder zit, en begint met dezelfde constatering: het is geen spiegeltekst. Zelfvertrouwen opbouwen is de praktische kant, met het verzamelen van bewijs.

En als je wilt weten waarom een zin die niet klopt zo hard wordt weggeduwd: Overtuigingen, over de regels die je nooit hebt afgesproken en die toch gelden.