Hartkloppingen door stress: eerst de huisarts, dan dit

Kort antwoord: ga eerst naar je huisarts. Hartkloppingen kunnen een lichamelijke oorzaak hebben en dat hoort uitgesloten te worden door iemand die dat kan beoordelen, niet door een website. Blijkt er niets te zijn, dan zit je met een lichaam dat op scherp staat terwijl er geen gevaar is. Dat is echt, het is niet ingebeeld, en er is wel wat aan te doen. Dit stuk gaat over dat tweede deel.

Eerst het echte werk: laat het nakijken

Ik zet dit bovenaan omdat het de enige stap is die je niet mag overslaan. Er zijn lichamelijke oorzaken die precies zo voelen: een schildklier die te hard werkt, bloedarmoede, ritmestoornissen, koorts, uitdroging, bijwerkingen van medicijnen. Een huisarts hoort dat uit te zoeken.

Wat er meestal gebeurt: een gesprek, je bloeddruk en hartslag, luisteren, vaak bloedprikken en soms een hartfilmpje. Soms krijg je een kastje mee dat een etmaal meekijkt, want kloppingen laten zich zelden zien op het moment dat de dokter meekijkt.

Ga ook als je er al eens bent geweest en het toen niets was, maar het inmiddels vaker of anders voelt. En ga in elk geval als het je nachtrust of je dagen kost. Betrouwbare uitleg over wat wanneer alarmerend is, staat op Thuisarts.nl, gemaakt door huisartsen.

Wat er gebeurt als er niets uitkomt

Dan sta je buiten met de zin "het is stress" en daar kun je weinig mee. Voor veel mensen voelt dat als afgewimpeld worden. Het gekke is dat het antwoord klopt en toch niets verklaart.

Dit is wat er dan aan de hand is. Je lichaam heeft een alarmsysteem dat je hartslag omhoog zet zodra het denkt dat er iets gaat gebeuren. Dat systeem is oud en dom: het kent geen verschil tussen een auto die op je afkomt en een mail van je leidinggevende die je nog moet openen. Het reageert op signalen, niet op feiten.

En het houdt zichzelf aan. Bij korte spanning gaat het aan en weer uit. Bij spanning die maanden doorloopt, blijft het op de achtergrond staan. Dan hoef je alleen nog stil te zitten om te merken dat je hart harder gaat, want er is niets meer dat de aandacht wegtrekt.

Daarom komt het vaak op de gekste momenten. Niet tijdens de vergadering, maar op de bank erna. Niet op maandag, maar op zaterdag. Zie Waarom kan ik niet slapen: hetzelfde patroon, alleen dan met je hoofd.

De lus die het in stand houdt

Wat het hardnekkig maakt is niet de klopping zelf maar wat je erna doet.

1. Je hart slaat een keer anders.
2. Je schrikt en gaat opletten.
3. Opletten is spanning, dus je hartslag gaat omhoog.
4. Nu klopt het echt harder, dus je schrikt meer.

Zo maakt de angst voor de klopping de klopping. Dat is geen zwakte en het betekent ook niet dat je het jezelf aandoet. Het is precies wat een alarmsysteem hoort te doen: het let extra op zodra jij extra oplet.

Het gevolg is meestal dat je je gaat gedragen alsof je hart niet te vertrouwen is. Geen koffie meer, niet te hard fietsen, liever niet alleen zijn. Elk van die dingen voelt als voorzichtig zijn. Bij elkaar leren ze je lichaam dat er inderdaad iets gevaarlijks aan de hand is.

Wat je eraan doet, als het is nagekeken

1. Meet het niet de hele dag

Een horloge dat je hartslag laat zien, is voor dit probleem geen hulpmiddel maar brandstof. Elke keer dat je kijkt, versterk je de lus. Zet de meting uit, of leg het ding een week weg en kijk wat er gebeurt.

2. Adem uit langer dan in

Vier tellen in, zes tellen uit, twee minuten. Dat is niet zweverig: de uitademing zet het rustsysteem aan. Dit maakt de klopping niet meteen weg, het haalt de scherpte eraf zodat je niet in de lus schiet.

3. Blijf zitten in plaats van te controleren

De reflex is je pols zoeken, gaan liggen of iemand bellen. Probeer één keer het tegenovergestelde: laten kloppen, doorgaan met wat je deed. Dat voelt onverstandig en het is de enige manier waarop je lichaam leert dat er niets volgt. Zie Bereidheid.

4. Kijk naar de brandstof

Cafeïne, alcohol, nicotine, energiedrank, te weinig slapen, te weinig eten, uitdroging. Niet als moralistisch lijstje, maar omdat ze allemaal precies dit doen. Twee weken minder koffie zegt je meer dan nog een onderzoek. Zie De fundamenten.

5. Beweeg, en juist met een verhoogde hartslag

Wandelen, fietsen, traplopen. Dit is het tegengif voor de gedachte dat een snel hart gevaar betekent: je leert je systeem dat het omhoog mag en vanzelf weer zakt. Bouw het rustig op, en overleg het met je huisarts als je iets aan je hart hebt.

6. Zoek waar de spanning vandaan komt

Bijna altijd is er iets dat al maanden loopt en waar je niets mee doet. Een conflict, een schuld, een baan, een gesprek dat je uitstelt. Je lichaam telt dat mee, ook als jij het wegwuift. Zie Ik heb niks te klagen.

7. Schrijf op wanneer het komt

Twee weken, drie kolommen: wanneer, wat deed je ervoor, hoe lang duurde het. Dat is bruikbaar voor je huisarts en het haalt de willekeur eruit. De meeste mensen zien na tien dagen een patroon dat ze niet hadden verwacht.

Hoe ik ernaar kijk

Ik heb het zelf gehad in een periode dat ik doorging terwijl er van alles niet klopte. Ik lag 's nachts wakker met een hart dat bonkte en ik was ervan overtuigd dat er iets mis was. Dat is het rare eraan: het voelt niet als spanning, het voelt als ziek zijn.

Wat mij hielp was niet een techniek. Het was dat ik ophield met de vraag hoe ik van die kloppingen af kwam, en de vraag ging stellen waar mijn lichaam al maanden op reageerde. Toen ik dat aanpakte, zakte het, en niet andersom.

Wat ik er niet mee wil zeggen: dat het altijd tussen je oren zit. Ik ben geen arts en ik kan het bij jou niet beoordelen. Daarom staat de huisarts hier bovenaan en niet onderaan.

Wanneer het meer is dan spanning

Komt het in aanvallen, met kortademigheid, tintelingen, een gevoel van onwerkelijkheid en de angst dat je doodgaat of gek wordt, dan lijkt dat op een paniekaanval. Die is goed te behandelen, en dat is werk voor een huisarts of psycholoog, niet voor een website.

Gaat het samen met weken vlak zijn, slecht slapen, nergens meer zin in hebben, of denk je dat het beter zou zijn als je er niet was: bel dan vandaag je huisarts.

Het lichaam houdt de rekening bij.

Bessel van der Kolk, The Body Keeps the Score