Blog · Tips
Tips
Wat zeggen persoonlijkheidstests eigenlijk over je?
MBTI, DISC en de kleuren: waarom de uitslag verandert en wat er wel is onderbouwd.
Herken je dit?
- Je kent je vier letters of je kleur nog steeds.
- Je hebt hem later nog eens gedaan en er kwam iets anders uit.
- Op je werk word je nog steeds op die uitslag ingedeeld.
Als je bij een van deze regels knikte, is dit stuk voor jou geschreven.
Kort antwoord: minder dan de uitslag suggereert. Bij de bekendste, de MBTI met zijn zestien types van vier letters, krijgt een groot deel van de mensen een ander type als ze de test na een paar weken opnieuw doen. In een overzicht van het onderzoek loopt dat van 39 tot 76 procent. Er is wel een model dat wel standhoudt, de Big Five, en dat werkt precies andersom: geen types maar schalen. Het verschil tussen die twee is het hele punt.
Dit gaat over tests die je een type geven: MBTI, DISC, kleuren, het enneagram. Niet over gevalideerd psychologisch onderzoek in de zorg, dat is iets anders.
1Herkenning
Je kent je letters nog
Op je werk, in een training of op internet. Je kreeg vier letters, of een kleur, of een nummer. En er kwam een beschrijving bij die griezelig goed klopte.
Je bent het gaan gebruiken. In gesprekken, bij het uitleggen van jezelf, misschien bij het indelen van je team.
En misschien heb je hem later nog eens gedaan, en kwam er iets anders uit. Dat vond je raar, en je hebt aangenomen dat je die dag niet goed zat.
Dat was niet die dag.
2Wat er gebeurt
Waarom de uitslag verandert, en waarom hij toch klopt
Dezelfde mens, een ander type
Een test hoort hetzelfde te meten als je hem twee keer doet. Dat heet betrouwbaarheid, en het is de eerste eis, nog voor de vraag of hij ergens over gaat.
In het overzicht van Charles Pittenger uit 2005 staat wat onafhankelijk onderzoek naar de MBTI oplevert: tussen de 39 en 76 procent van de mensen krijgt binnen een paar weken een andere lettercombinatie. Bij zo'n test is dat geen detail. Een meetlint dat de ene week 1,80 en de andere week 1,68 aangeeft, is geen meetlint.
Dat komt door de vorm. Zo'n test knipt een schaal in tweeen. Zit je in het midden, en dat geldt voor de meeste mensen op de meeste eigenschappen, dan bepaalt een klein verschil aan welke kant je valt. Twee mensen die bijna hetzelfde scoren krijgen een andere letter, en dezelfde persoon op een andere dag ook.
Waarom de beschrijving dan toch klopt
Omdat hij is geschreven om te kloppen. Je leest iets als: je bent gevoelig voor wat anderen van je vinden, en tegelijk kun je heel zelfstandig zijn. Vrijwel iedereen herkent dat, en de herkenning voelt als bewijs.
Dat is geen bedrog. Het is hoe zulke teksten werken, en het is de reden dat de uitslag overtuigender voelt dan hij is.
Wat er wel is onderbouwd
Er bestaat een model dat de toets van de tijd wel heeft doorstaan: de Big Five. Vijf schalen in plaats van zestien vakjes, waaronder hoe open je staat voor nieuwe dingen en hoe gevoelig je bent voor spanning.
Het verschil zit hem in de vorm en niet in de vragen. Je krijgt geen type maar een plek op vijf lijnen. Daarmee blijft zichtbaar dat de meeste mensen in het midden zitten, en dat is precies de informatie die een type weggooit.
Voor de zuiverheid: ook de Big Five zegt niets over wat jij morgen kunt. Het beschrijft neigingen, geen grenzen.
3Het kantelpunt
Een type is geen beschrijving maar een afsluiting
Zodra je een type hebt, ben je iets. En iets wat je bent, ga je niet meer proberen te veranderen.
Dat is dezelfde fout als bij de hersenhelften, in een ander jasje.
Op je werk gaat het nog een stap verder. Wie is ingedeeld, wordt ook ingedeeld gehouden. Hij is nu eenmaal geen details-mens, laat hem dat niet doen. Daarmee wordt een uitslag van een middag een grens die jaren meegaat.
En er is een stille kant aan: als het niet goed gaat tussen twee mensen, is het type een uitweg. Wij botsen omdat hij rood is en ik groen. Dat klinkt als begrip en het voorkomt het gesprek. Zie Steeds dezelfde ruzie.
4Wat je kunt doen
Wat je met zo'n uitslag wel kunt doen
1. Gebruik hem als taal, niet als uitslag
Het nuttigste aan zo'n test is meestal niet de uitkomst maar het gesprek erna. Dat er woorden komen voor iets waar het team nooit over sprak, is winst. Dat iemand daarna een letter draagt, is het niet.
2. Stel bij elke uitslag dezelfde vraag
Wat kan ik hierna doen wat ik ervoor niet kon? Komt daar geen antwoord op, dan heb je een etiket en geen inzicht.
3. Kijk naar gedrag in plaats van naar type
Niet: ik ben introvert. Wel: ik kom leeg thuis van een dag met veel overleg, en ik heb daarna een half uur nodig. Het eerste is een identiteit, het tweede is informatie waar je je week mee kunt indelen.
4. Wantrouw elk gebruik waarbij iemand anders beslist
Een test die bepaalt of je wordt aangenomen, of welke rol je krijgt, doet iets waar hij niet betrouwbaar genoeg voor is. Je mag daar naar de onderbouwing van vragen.
5. Als je jezelf beter wilt leren kennen
Dan levert twee weken opschrijven wat er gebeurde en hoe je reageerde meer op dan welke vragenlijst dan ook. Dat is trager en het is van jou. Zie Meta-programma's en Waarden en criteria.
Dit geldt ook voor de test op deze site. Daar staat daarom bij dat hij niet gevalideerd is en geen diagnose geeft. Hij brengt je naar een onderwerp, meer niet.
5Verder lezen
Waar je verder kunt lezen
Ben ik een linker- of een rechterhersenhelftmens gaat over dezelfde fout met andere woorden. Labels gaat over waarom een etiket zo moeilijk weer weggaat.
En Meta-programma's beschrijft wel echte verschillen tussen mensen, maar als instellingen die per situatie verschuiven.
Waar dit op gebaseerd is, 1 bron
Hier staat waar het vandaan komt, met het adres erbij, zodat je het zelf kunt nakijken in plaats van mij te moeten geloven. Staat er iets bij dat onderzoekers onderling betwisten, dan zeg ik dat erbij. Nagekeken op 22 augustus 2026.
- Charles Pittenger, Cautionary comments regarding the Myers-Briggs Type Indicator, Consulting Psychology Journal, 2005. Het overzicht waar het getal van 39 tot 76 procent vandaan komt. Achter een betaalmuur, dus geen adres om te openen.
Zodra je een mens hebt benoemd, heb je hem ook begrensd.
Naar Soren Kierkegaard, dagboeken
Samir El Ouariachi
NLP Practitioner, vader van twee. Ik schrijf hier op wat mij zelf uit het idee heeft geholpen dat ik niet goed genoeg was. Geen aanbod, geen verkoop. Lees mijn verhaal of stel je vraag.
Op de hoogte blijven
Nieuw stuk in je mail
Elke drie dagen verschijnt er een nieuw stuk. Laat je adres achter, dan krijg je er bericht van. Verder stuur ik niets, en afmelden kan met een klik onderaan elke mail.
Je krijgt eerst een mail met een bevestigingslink. Pas als je die aanklikt sta je op de lijst. Je adres gaat naar MailerLite, dat de verzending doet, en wordt nergens anders voor gebruikt. Zie de privacyverklaring. Liever geen mail? Er is ook een RSS-feed.
Kijk even in je mail. Er staat een bericht klaar met een bevestigingslink, en pas als je die aanklikt sta je op de lijst.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Tips
Ben ik een linker- of een rechterhersenhelftmens?
Wat er in 1011 hersenen is gemeten, en waarom die indeling je vastzet.
Tips
Werkt NLP echt, of is het zweverig?
Wat er wel en niet is aangetoond, en waarom ik het toch gebruik.
Tips
Affirmaties: waarom ze averechts werken bij wie ze nodig heeft
Wat er gebeurt als je 'ik ben een fijn mens' tegen jezelf zegt terwijl je dat niet gelooft.
Weet je niet waar je moet beginnen? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.