Werkt visualiseren, of werkt het juist tegen je?

1Herkenning

Je zag het helemaal voor je, en toen deed je niks

Je ligt in bed en je ziet het voor je. De nieuwe baan. Het gesprek waarin je eindelijk zegt wat je vindt en de ander knikt. Hoe je eruitziet in juni. Het voelt goed, en je valt er tevreden bij in slaap.

En de volgende ochtend gebeurt er niets. Niet omdat je het niet meende. Je meende het echt. Maar de mail wordt niet verstuurd en de tas gaat niet mee.

Iedereen zegt dat je het voor je moet zien. Elke video over doelen begint ermee. Dus je denkt dat het aan jou ligt dat het bij zien blijft.

2Wat er gebeurt

Wat er gebeurt

Het ligt niet aan jou. Er zit een verschil in twee dingen die allebei visualiseren heten en die tegengesteld werken.

Verwachten is iets anders dan fantaseren

Gabriele Oettingen en Doris Mayer volgden in 2002 vier groepen mensen: afgestudeerden die een baan zochten, studenten die verliefd waren op iemand, studenten voor een tentamen, en oudere patienten die een nieuwe heup kregen. Vooraf vroegen ze twee dingen. Hoe waarschijnlijk denk je dat het lukt, en hoe positief zijn de beelden die je erbij hebt.

Dat blijken twee verschillende dingen te zijn, en ze wijzen de andere kant op. Wie het voor waarschijnlijk hield, deed meer moeite en had meer succes. Wie er positief over fantaseerde, deed het slechter. De afgestudeerden die het mooiste beeld hadden van hun toekomstige baan, hadden twee jaar later minder aanbiedingen gekregen en verdienden minder.

Vertrouwen dat het kan lukken helpt dus. Wegdromen bij hoe mooi het zal zijn, niet.

Waarom: je lichaam denkt dat je er al bent

In 2011 gingen Heather Kappes en Oettingen kijken hoe dat kan. Niet meer afwachten wie er uit zichzelf fantaseerde, maar het opwekken: de ene groep kreeg de opdracht zich de gewenste afloop voor te stellen, de andere niet. En daarna maten ze niet wat mensen deden, maar hoeveel energie ze hadden.

Die zakte. In de eerste proef te zien aan de bovendruk, de bloeddruk vlak na een hartslag, die bij het opwekken van positieve fantasie omlaag ging. In de proeven daarna aan wat mensen zelf rapporteerden. En, dat is het wrangste: het effect was groter naarmate de behoefte dringender was. Hoe harder je het nodig hebt, hoe meer het wegdromen je kost.

Dat is de uitleg in een zin: je hoofd maakt weinig verschil tussen het beeld en het echte ding. Je krijgt alvast een deel van het gevoel van aankomen. En daarmee ben je een deel van de zin om te vertrekken kwijt.

Maar niet alle verbeelding is hetzelfde

Hier komt het bruikbare deel, en het komt uit een ander laboratorium, wat telt: als een hele lijn bevindingen uit een groep komt, wil je weten of iemand anders er ook op uitkomt.

Lien Pham en Shelley Taylor gaven in 1999 eerstejaars vijf tot zeven dagen voor een tentamen een oefening. De ene groep verbeeldde zich het proces: gaan zitten, het boek open, de avonden waarop ze zouden studeren. De andere groep verbeeldde zich de uitkomst: het moment dat ze het hoge cijfer zagen staan.

De procesgroep studeerde meetbaar meer uren en haalde hogere cijfers. Dat liep via twee dingen: ze hadden een duidelijker plan en ze waren minder gespannen. En bij de uitkomstgroep zag je iets opmerkelijks: de dag voor het tentamen streefden zij een lager cijfer na dan de rest.

Dus het is niet zo dat verbeelding niet werkt. Het is: verbeeld het werk, niet de winst.

4Wat je kunt doen

Wat je er deze week mee doet

1. Vier zinnen, niet vier minuten wegdromen

De vorm die Oettingen hierop bouwde heet WOOP: wens, uitkomst, obstakel, plan. Het duurt vijf minuten en je hebt papier nodig, want het werkt slechter in je hoofd.

Wens. Wat wil je echt, deze maand. Eén ding, in een korte zin, en het moet moeilijk maar haalbaar zijn.

Uitkomst. Wat is het allermooiste dat het oplevert. Neem hier even de tijd, dit is het deel dat lekker is.

Obstakel. En nu: wat in jou staat het in de weg. Niet je baas, niet je agenda. Jij. De gewoonte, het uur waarop het misgaat, de gedachte die komt. Dit is de stap die iedereen overslaat en het is de stap die het verschil maakt.

Plan. Eén als-dan-zin. "Als het vrijdagavond acht uur is en ik pak mijn telefoon, dan leg ik hem in de la en zet ik de wekker op twintig minuten." Concreet moment, concrete handeling.

Het obstakel voor de uitkomst zetten is het hele idee. Je hoofd zet het gewenste beeld en de werkelijke hindernis naast elkaar, en pas dan wordt het een plan in plaats van een wens.

2. Speel de dinsdagavond af, niet de finish

Als je toch iets voor je gaat zien, kies dan het saaiste stuk. Niet hoe je eruitziet in juni maar hoe je om kwart over zes je schoenen aandoet terwijl je er geen zin in hebt. Dat is wat bij Pham en Taylor de uren en de cijfers opleverde.

3. Merk waar je fantasie zit als je er niets aan doet

Deze week, als je jezelf betrapt op wegdromen: was dat het einde of het werk? Meer hoef je niet te doen. Opmerken waar de film staat is genoeg om hem te kunnen verzetten.

4. En hier is de rem

In 2021 legden Ying Wang, Guangzeng Wang en Xiaosong Gai 24 onderzoeken naar deze methode naast elkaar, samen bijna zestienduizend mensen. Het effect op het halen van je doel was klein tot middelmatig, uitgedrukt in een maat die ze g noemen: 0,34. Dat is een echt effect en het is geen omslag in je leven.

Twee dingen die er eerlijk bij horen. Een van hun toetsen op publicatiebias wees erop dat er mogelijk onderzoek ontbreekt waarin het niet werkte, en dan is het echte effect kleiner dan 0,34. En het effect was groter wanneer een onderzoeker het samen met de deelnemer deed (0,47) dan wanneer mensen het zelf op papier invulden (0,28). Jij doet het zelf op papier. Reken dus op de onderste helft.

Ik ben geen arts en geen psycholoog. Dit gaat over doelen en gewoontes. Kom je niet in beweging omdat alles zwaar is en niets meer de moeite waard lijkt, dan is dat iets anders dan uitstelgedrag en hoort het bij je huisarts.

5Verder lezen

Waar je verder kunt lezen

Het verschil tussen willen en gaan staat in Doelen, en waarom je doel vaak niet van jou blijkt te zijn in Waarden en criteria. Zit je vast in het beeld en niet in de stap, dan is De comfortzone de volgende.

Dit stuk is het vervolg op Waarom je alleen ziet wat er mis is: daar staat waarom je vindt wat je zoekt, hier waarom je je niet in slaap moet zoeken. Verder: Affirmaties gaat over dezelfde vergissing met woorden in plaats van beelden, en Discipline over wat er nodig is als de zin er niet is.