Een lege lijst aan een muur, het licht valt erdoorheen

Leraren en boeken

Van wie ik het heb

Achttien mensen van wie ik iets heb geleerd, van Nederlandse schrijvers tot Romeinse keizers. Per persoon het kernidee en iets wat je er vandaag mee kunt.

Niets op deze site heb ik zelf bedacht. Ik heb geen boekenlijst gemaakt om je aan het kopen te krijgen: er staan geen links naar winkels. Wil je iets lezen, dan vind je het in elke bibliotheek.

Ik heb de gegevens nagelopen op titels en jaartallen. Waar iets niet te controleren was, staat dat er expliciet bij. Alles is in mijn eigen woorden samengevat, er staat geen overgenomen tekst.

Dichtbij huis

Nederlandse en Vlaamse stemmen, dus zonder vertaalslag.

Michael Pilarczyk

Nederlandse presentator en auteur, geboren in 1969. Mede-oprichter van Radio 538 in 1992 en jarenlang actief op radio en televisie. Schreef "Dansen in de hemel" (2014), "Master Your Mindset" (2016), een Nederlandse bewerking van "Think and Grow Rich" (2016), "Je bent zoals je denkt" (2021) en "Design Your Own Life" (2024). Richtte in 2018 samen met drie anderen de meditatie-app Meditation Moments op en maakt de podcast "Leef Je Mooiste Leven". Let op: een boek met de titel "Léf, de zin van je leven" is niet terug te vinden in zijn bibliografie en lijkt niet te bestaan.

Pilarczyk vertrekt vanuit een simpel uitgangspunt: je gedachten zijn niet hetzelfde als jij. Wie leert kijken naar wat er in zijn hoofd omgaat, krijgt ruimte om te kiezen hoe hij reageert in plaats van automatisch mee te gaan. Hij koppelt dat aan dagelijkse routine: rustig ademen, een korte meditatie, opschrijven wat je wilt bereiken en waarom. Zijn toon is praktisch en herhalend, meer training dan therapie, en hij vertaalt oude ideeën over aandacht naar gewone taal.

Vandaag te doenZet deze week elke ochtend een timer van vijf minuten en volg alleen je ademhaling, met je telefoon in een andere kamer.

Voor wie druk is en wil beginnen met meditatie zonder spirituele franje. bron

Wim Hof

Nederlandse extreemsporter, in het buitenland bekend als "The Iceman". Bedenker van de Wim Hof Methode, een combinatie van ademhalingsoefeningen, koudetraining en concentratie. Schreef onder meer "The Way of the Iceman" (2017, samen met Koen de Jong) en "The Wim Hof Method" (2020). Een onderzoek uit 2014 liet zien dat getrainde deelnemers hun immuunreactie op een toegediend endotoxine deels konden onderdrukken. Tegelijk stellen meerdere wetenschappelijke reviews dat het bewijs voor veel van de bredere gezondheidsclaims nog dun is.

Hof stelt dat je zenuwstelsel meer stuurbaar is dan de meeste mensen denken, en dat ademhaling en kou de handvatten zijn. Door bewust te versnellen en dan je adem vast te houden, verander je tijdelijk de chemie in je bloed. Door regelmatig koud af te douchen, went je lichaam aan ongemak en leer je kalm blijven onder stress. Het is fysiek werk, geen filosofie. De claims lopen soms voor op het onderzoek, dus wees kritisch en bouw rustig op.

Vandaag te doenSluit je douche deze week af met dertig seconden koud water en blijf daarbij rustig doorademen in plaats van je adem in te houden.

Voor mannen die liever iets doen met hun lichaam dan erover praten. bron

Ben Tiggelaar

Nederlandse gedragswetenschapper, trainer en columnist voor NRC. Zijn bekendste boek is "Dromen Durven Doen" (2005), dat volgens zijn uitgever meer dan 450.000 keer verkocht is en in meerdere talen verscheen. Hij schrijft en spreekt al decennia over leiderschap, gedragsverandering en werk.

Tiggelaar zegt dat de meeste mensen prima weten wat ze zouden moeten doen, en dat het daar niet op vastloopt. Het loopt vast op gedrag dat op de automatische piloot staat. Zijn benadering is nuchter: maak je doel klein en concreet, verander je omgeving zodat het gewenste gedrag makkelijker wordt, en plan van tevoren wat je doet als het misgaat. Hij leunt op onderzoek en houdt afstand van motivatiepraat. Doen wint van willen.

Vandaag te doenKies één gewoonte die je wilt veranderen en schrijf op welk moment, op welke plek en na welke bestaande handeling je het nieuwe gedrag gaat doen.

Voor wie al vaak iets heeft voorgenomen en het steeds ziet verwateren. bron

Dirk De Wachter

Vlaams psychiater en hoogleraar, verbonden aan het Universitair Psychiatrisch Centrum van de KU Leuven in Kortenberg. Bekend van "Borderline Times" (2012), "De kunst van het ongelukkig zijn" (2019) en "Liefde" (2023). Hij is een veelgevraagd spreker in Nederland en België en spreekt zich regelmatig uit over de druk om altijd gelukkig te moeten zijn.

De Wachter draait de gebruikelijke boodschap om. Volgens hem maakt de eis om voortdurend gelukkig, succesvol en interessant te zijn mensen juist ongelukkig. Verdriet, tegenslag en twijfel horen bij een normaal leven en hoeven niet weggewerkt te worden. Wat helpt, is niet nog meer zelfoptimalisatie maar verbinding: iets betekenen voor anderen, er zijn als het moeilijk is, je kwetsbaarheid niet verstoppen. Hij schrijft in gewone taal en vermijdt zowel therapietaal als opgewekte slogans.

Vandaag te doenBel deze week iemand die het moeilijk heeft en stel geen oplossing voor, maar vraag alleen hoe het gaat en luister.

Voor wie klaar is met de gedachte dat er iets mis is als je je niet goed voelt. bron

Praktisch en toepasbaar

Schrijvers die het klein en concreet maken.

James Clear

Amerikaans auteur van "Atomic Habits" (2018), in het Nederlands verschenen als "Elementaire gewoontes". Het boek is wereldwijd miljoenen keren verkocht. Clear schrijft daarnaast een veelgelezen nieuwsbrief over gewoontes en besluitvorming.

Clear draait de aandacht weg van grote doelen naar het systeem eronder. Wie elke dag een klein beetje beter wordt, komt over een jaar veel verder dan iemand die af en toe een sprint trekt en daarna stopt. Hij beschrijft vier stappen: maak het gewenste gedrag zichtbaar, aantrekkelijk, makkelijk en bevredigend, en draai dat om voor gewoontes die je kwijt wilt. Identiteit is daarbij belangrijker dan wilskracht: je doet wat past bij wie je denkt te zijn.

Vandaag te doenVerklein een gewoonte die je wilt opbouwen tot iets van twee minuten en doe deze week alleen die twee minuten, elke dag.

Voor wie resultaat wil zonder afhankelijk te zijn van motivatie. bron

Cal Newport

Amerikaans informaticus en hoogleraar, auteur van onder meer "So Good They Can't Ignore You" (2012), "Deep Work" (2016), "Digital Minimalism" (2019) en "Slow Productivity" (2024). Hij schrijft over aandacht, werk en technologie.

Newport stelt dat geconcentreerd werken zeldzaam wordt en daardoor waardevol. Het meeste werk gaat op aan mail, meldingen en overleg, en dat voelt druk maar levert weinig op. Zijn advies is om vaste blokken vrij te maken waarin je één moeilijke taak doet zonder onderbreking. Hij is ook kritisch op het advies om je passie te volgen: vaardigheid komt meestal eerst, en het plezier volgt als je ergens goed in wordt.

Vandaag te doenBlok deze week twee keer negentig minuten in je agenda voor je belangrijkste taak en zet in die tijd alle meldingen uit.

Voor wie hard werkt maar aan het eind van de dag niet weet waar de tijd is gebleven. bron

Mark Manson

Amerikaans blogger en auteur van "Models" (2011), "The Subtle Art of Not Giving a F*ck" (2016, in het Nederlands "De edele kunst van not giving a fuck") en "Everything Is F*cked" (2019).

Manson zet zich af tegen de gedachte dat je je altijd goed moet voelen. Je aandacht is beperkt, dus de vraag is niet of je ergens om geeft maar waarom je waarover geeft. Pijn en tegenslag horen erbij, en de kunst is om problemen te kiezen die de moeite waard zijn. Hij pleit voor eerlijke zelfbeoordeling, verantwoordelijkheid nemen ook voor wat niet jouw schuld is, en minder tijd verspillen aan dingen die er niet toe doen.

Vandaag te doenSchrijf op waar je deze week energie aan kwijt was en streep door wat je over een jaar niets meer kan schelen.

Voor wie allergisch is voor positief denken maar wel iets wil veranderen. bron

Stephen Covey

Amerikaans auteur en docent, bekend van "The 7 Habits of Highly Effective People" (1989), in het Nederlands "De zeven eigenschappen van effectief leiderschap". Het boek is wereldwijd tientallen miljoenen keren verkocht en werd een standaardwerk in trainingen en managementopleidingen.

Covey begint bij het karakter en niet bij de trucjes. Zijn eerste drie gewoontes gaan over jezelf: neem initiatief, weet waar je naartoe wilt, en doe de belangrijke dingen eerst in plaats van alleen de dringende. Daarna volgen de gewoontes die met anderen te maken hebben, zoals eerst begrijpen en dan begrepen willen worden. Zijn onderscheid tussen belangrijk en dringend is het bekendste onderdeel en blijft bruikbaar zonder de rest van het boek.

Vandaag te doenZet je taken deze week in vier vakken langs de assen belangrijk en dringend, en plan als eerste iets uit het vak belangrijk maar niet dringend.

Voor wie zijn dagen laat bepalen door wat het hardst schreeuwt. bron

Dale Carnegie

Amerikaans schrijver en spreker (1888 tot 1955), bekend van "How to Win Friends and Influence People" (1936) en "How to Stop Worrying and Start Living" (1948). Zijn eerste boek geldt als een van de best verkochte boeken over omgang met mensen ooit.

Carnegie schreef bijna een eeuw geleden op wat sindsdien vaak is herhaald: mensen reageren beter op oprechte aandacht dan op overtuigingskracht. Bekritiseer minder, luister meer, onthoud namen, en praat over wat de ander bezighoudt in plaats van over jezelf. Het klinkt eenvoudig en dat is het ook, maar het wordt zelden gedaan. Wie het leest met een cynische blik ziet manipulatie; wie het serieus toepast, merkt vooral dat gesprekken rustiger verlopen.

Vandaag te doenStel in je volgende gesprek drie vragen achter elkaar over de ander voordat je iets over jezelf vertelt.

Voor wie technisch sterk is maar merkt dat contact met mensen stroef gaat. bron

Brené Brown

Amerikaans onderzoeker en hoogleraar aan de University of Houston. Doet al ruim twee decennia onderzoek naar schaamte, kwetsbaarheid en moed. Schreef onder meer "The Gifts of Imperfection" (2010), "Daring Greatly" (2012) en "Dare to Lead" (2018). Haar TED-talk uit 2010 over kwetsbaarheid is een van de meest bekeken talks ooit.

Brown onderzocht waarom sommige mensen zich verbonden voelen en anderen niet, en kwam uit bij schaamte. Wie bang is om door de mand te vallen, houdt zich in, en dat kost meer dan het oplevert. Kwetsbaarheid is in haar werk geen zwakte maar de voorwaarde voor moed: je kunt niet iets nieuws proberen zonder risico te lopen. Haar werk is gebaseerd op interviews en kwalitatief onderzoek, niet op persoonlijke overtuiging.

Vandaag te doenZeg deze week één keer hardop tegen iemand die je vertrouwt waar je onzeker over bent, zonder het meteen weg te lachen.

Voor mannen die geleerd hebben nooit te laten zien dat iets ze raakt. bron

Ryan Holiday

Amerikaans auteur die het stoïcisme naar een breed publiek bracht. Schreef "The Obstacle Is the Way" (2014), "Ego Is the Enemy" (2016) en "The Daily Stoic" (2016, samen met Stephen Hanselman), plus een reeks boeken over de klassieke deugden. Zijn werk wordt veel gelezen in sport en zakenleven.

Holiday haalt de stoïcijnen uit de filosofieles en zet ze naast dagelijkse problemen. Zijn kernpunt: wat je overkomt bepaal je niet, wat je ermee doet wel. Een obstakel is informatie over waar je moet werken. Zijn tweede thema is ego: succes maakt mensen doof voor kritiek, en dat is meestal het begin van de terugval. Hij schrijft kort en met veel voorbeelden uit de geschiedenis, wat het toegankelijker maakt dan de originele teksten.

Vandaag te doenNeem het vervelendste dat deze week gebeurde en schrijf op welk deel je wel kon beïnvloeden en welk deel niet.

Voor wie de stoïcijnen wil leren kennen zonder eerst een vertaling van tweeduizend jaar oud door te ploeteren. bron

Aandacht en stilte

De meditatiehoek, nuchter gebracht.

Eckhart Tolle

Duits-Canadees spreker en auteur van "The Power of Now" (1997), in het Nederlands "De kracht van het Nu", en "A New Earth" (2005). Zijn werk brak wereldwijd door nadat Oprah Winfrey het onder de aandacht bracht.

Tolle richt zich op één ding: het verschil tussen wat er nu werkelijk gebeurt en het commentaar dat je hoofd erover levert. Veel spanning gaat volgens hem over verleden of toekomst, terwijl het huidige moment meestal hanteerbaar is. Hij gebruikt het woord ego voor het beeld dat je van jezelf hebt opgebouwd en verdedigt. Zijn taal is soms abstract en dat zal niet iedereen liggen, maar de oefening zelf is eenvoudig en praktisch.

Vandaag te doenMerk deze week drie keer per dag op wat je lichaam voelt en wat je hoort, zonder er iets van te vinden.

Voor wie veel piekert en wil oefenen met afstand nemen van zijn eigen gedachten. bron

Jon Kabat-Zinn

Amerikaans moleculair bioloog en emeritus hoogleraar aan de University of Massachusetts Medical School. Startte daar in 1979 de kliniek voor Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) en beschreef dat programma in "Full Catastrophe Living" (1990, herziene editie 2013). Schreef ook "Wherever You Go, There You Are" (1994).

Kabat-Zinn haalde meditatie weg bij religie en bracht het naar het ziekenhuis. Zijn programma van acht weken leert patiënten met chronische pijn, stress of ziekte om aandacht te richten op wat er is, inclusief het ongemak, in plaats van het te bestrijden. De aanpak is systematisch, meetbaar en onderzocht in klinische studies. Hij belooft geen genezing maar een andere verhouding tot klachten, wat in de praktijk vaak scheelt in hoe zwaar iets weegt.

Vandaag te doenDoe deze week één keer een bodyscan van tien minuten: ga liggen en loop met je aandacht rustig van je voeten naar je hoofd.

Voor wie meditatie wil met een medische en onderzochte onderbouwing. bron

Thich Nhat Hanh

Vietnamese zenmonnik, schrijver en vredesactivist (1926 tot 2022). Schreef meer dan honderd boeken, waaronder "The Miracle of Mindfulness", oorspronkelijk verschenen in de jaren zeventig, en "Peace Is Every Step" (1991). Hij stichtte de gemeenschap Plum Village in Frankrijk en had grote invloed op de westerse mindfulnessbeweging.

Zijn boodschap is dat aandacht niet iets is voor op een kussen, maar voor de afwas, het lopen naar de auto en het opnemen van de telefoon. Hij beschrijft heel gewone handelingen en laat zien hoe je die volledig kunt doen in plaats van erdoorheen te haasten naar het volgende. Daarnaast legt hij nadruk op hoe alles met alles samenhangt, en op het rustig omgaan met boosheid in plaats van die weg te duwen of eruit te gooien.

Vandaag te doenDoe deze week één dagelijkse handeling, bijvoorbeeld koffiezetten, bewust en zonder er iets anders bij te doen.

Voor wie aandacht wil oefenen zonder extra tijd vrij te maken. bron

De klassieken

Eeuwenoud en nog steeds bruikbaar.

Marcus Aurelius

Romeins keizer van 161 tot 180 na Christus en stoïcijns denker. Bekend van zijn persoonlijke aantekeningen, in het Nederlands meestal uitgegeven als "Persoonlijke notities" of "Overpeinzingen". Het waren geen teksten voor publicatie maar notities aan zichzelf.

Het bijzondere aan deze tekst is dat de machtigste man van zijn tijd zichzelf voortdurend tot de orde riep. Hij herinnert zichzelf eraan dat mensen lastig zijn en dat je daar niet verbaasd over hoeft te zijn, dat roem weinig voorstelt, en dat je alleen over je eigen oordelen gaat. Het leest als een dagboek en niet als een leer. Juist die herhaling maakt het bruikbaar: hij worstelde met dezelfde dingen als iedereen.

Vandaag te doenSchrijf morgenochtend drie regels op over hoe je de dag wilt aangaan en welke ergernis je alvast verwacht.

Voor wie liever leest hoe iemand het probeerde dan hoe het zou moeten. bron

Seneca

Romeins staatsman, toneelschrijver en stoïcijns filosoof (ongeveer 4 voor Christus tot 65 na Christus). Bekend van zijn brieven aan Lucilius en van korte verhandelingen als "De brevitate vitae", in het Nederlands "Over de kortheid van het leven".

Seneca schrijft over tijd zoals anderen over geld schrijven. Zijn punt is dat het leven niet kort is, maar dat we er veel van weggeven aan dingen die we niet echt gekozen hebben. Hij is ook goed in het ontleden van angst: veel van wat we vrezen gebeurt nooit, en we lijden vaker in de verbeelding dan in werkelijkheid. Zijn eigen leven was minder streng dan zijn teksten, iets wat critici toen al opmerkten.

Vandaag te doenKijk deze week terug op je agenda en schrap één terugkerende afspraak waar je niets aan hebt.

Voor wie het gevoel heeft dat de jaren voorbijgaan zonder dat hij eraan toekomt. bron

Carl Jung

Zwitsers psychiater (1875 tot 1961), grondlegger van de analytische psychologie. Introduceerde begrippen als archetype, het collectieve onbewuste, schaduw, introversie en extraversie, en individuatie. Zijn autobiografische boek "Herinneringen, dromen, gedachten" verscheen kort na zijn dood, opgetekend door Aniela Jaffé.

Jung stelde dat je persoonlijkheid ook bestaat uit delen die je liever niet ziet: jaloezie, agressie, angst, eerzucht. Wat je wegduwt verdwijnt niet maar komt terug in je gedrag, meestal op ongelegen momenten, of in irritatie over anderen. Volwassen worden noemde hij individuatie: die delen leren kennen en integreren in plaats van er een keurig masker overheen te leggen. Zijn taal is niet altijd toegankelijk en niet alles is wetenschappelijk hard te maken.

Vandaag te doenNoteer deze week wie je het meest irriteerde en welke eigenschap dat was, en vraag jezelf af waar je die bij jezelf herkent.

Voor wie dieper wil kijken dan gedragstips en niet bang is voor ongemakkelijke conclusies. bron

Viktor Frankl

Oostenrijks neuroloog en psychiater (1905 tot 1997), overlevende van de concentratiekampen en grondlegger van de logotherapie, ook wel de derde Weense school van psychotherapie genoemd na Freud en Adler. Zijn bekendste boek "Ein Psycholog erlebt das Konzentrationslager" verscheen in 1946 in Wenen en is in het Engels bekend als "Man's Search for Meaning".

Frankl beschrijft eerst wat hij in de kampen zag en analyseert daarna waarom sommige mensen het volhielden. Zijn conclusie: niet optimisme of kracht was doorslaggevend, maar de aanwezigheid van iets of iemand om voor door te gaan. Betekenis vind je volgens hem in werk dat je doet, in mensen om wie je geeft, en in de houding die je kiest tegenover leed dat je niet kunt veranderen. Het boek is nuchter geschreven en zonder sentiment.

Vandaag te doenSchrijf op voor wie of wat je deze week iets doet dat verder gaat dan jezelf, en plan er concreet tijd voor in.

Voor wie op een punt staat waar tips over productiviteit niet meer helpen. bron

Het is onmogelijk voor een mens te leren wat hij denkt al te weten.

Mis je iemand?

Vertel het me

Heb je een boek gelezen dat jou echt iets heeft opgeleverd, dan hoor ik het graag. Ik lees het en als het klopt bij wat hier staat, zet ik het erbij.

Stuur je aanrader