Inzichten · Voorbij het denken
Inzicht 26
De reiziger en de reis
Wat er verandert als je jezelf niet ziet als je verhaal
Op de vraag waarom mij dit overkomt komt geen antwoord. Op de andere vraag wel.
In het kort
Er zijn twee uitgangspunten mogelijk: ik ben mijn leven, of ik maak een reis. Ze verklaren dezelfde feiten en leveren een totaal verschillend leven op. Het tweede haalt de schuld uit tegenslag en zet er een vraag voor in de plaats waar je iets mee kunt.
Er is een uitspraak die vaak wordt toegeschreven aan Teilhard de Chardin en die je omkeert als je hem echt tot je door laat dringen: wij zijn geen mensen die af en toe iets spiritueels meemaken, wij zijn iets geestelijks dat een menselijke reis maakt.
Ik breng dat niet als waarheid. Het is niet te bewijzen en ik ga niet doen alsof. Wat ik wel weet, is wat er praktisch verandert als je het een tijdje als uitgangspunt neemt.
Hoe het werkt
Vergelijk twee uitgangspunten. Ze verklaren dezelfde feiten en leveren een totaal verschillend leven op.
Uitgangspunt 1: ik ben mijn leven. Wat mij overkomt, is wie ik ben. Mijn fouten zijn mijn karakter. Wat ik heb bereikt, is mijn waarde. Tegenslag is dan bewijs dat er iets mis is met mij.
Uitgangspunt 2: ik maak een reis. Ik ben hier tijdelijk, in dit lichaam, in deze tijd, met deze mensen. Wat mij overkomt, is wat ik onderweg tegenkom. Mijn fouten zijn dingen die ik heb gedaan, geen beschrijving van wat ik ben.
Het verschil zit niet in de gebeurtenissen. Het zit in de afstand. Met het tweede uitgangspunt kun je naar je eigen leven kijken zoals je naar een reis kijkt: met belangstelling in plaats van met angst.
Er zit ook iets in dat ongemakkelijk is en tegelijk rust geeft. Als je een reis maakt, is niet alles ter plekke op te lossen. Sommige dingen loop je tegen het lijf omdat ze op je route liggen. Niet als straf, niet omdat je iets fout deed. Ze liggen er.
En dan de vraag die dit uitgangspunt oplevert bij tegenslag. Niet: waarom overkomt mij dit? Maar: wat is er hier te leren, en wat voor mens word ik als ik hier doorheen kom?
Die tweede vraag is beter, om een nuchtere reden: op de eerste vraag komt geen antwoord, op de tweede wel.
De metafoor
Niemand krijgt bij zijn geboorte een draaiboek mee. Je kiest niet wat je tegenkomt. Wel of je kijkt naar wat er is, of dat je de hele weg met je rug naar het raam zit te mopperen dat het te lang duurt.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Een klap in je zaak of je loopbaan is met uitgangspunt 1 een bewijs van falen, en met uitgangspunt 2 een deel van de rit waar iets in zit dat je nog niet kon. In beide gevallen ben je hetzelfde geld kwijt. In het ene geval sta je op.
Thuis
Bij mensen die weggaan uit je leven. Sommigen blijven, sommigen gaan weg. Dat blijft zeer doen, en het wordt draaglijker als je het als reis ziet in plaats van als afwijzing van wie je bent.
Wij zijn niet in de eerste plaats mensen die soms iets geestelijks meemaken, maar geestelijke wezens die een menselijke reis maken.
Vrij naar een uitspraak die wordt toegeschreven aan Pierre Teilhard de Chardin
Zo ging het bij Danique
Danique verloor binnen een jaar haar baan en haar relatie. Ze zei tegen iedereen dat ze niet meer wist wie ze was, en ze meende het.
Wat ze kwijt was, waren twee rollen: de collega waar ze op konden bouwen, en de vriendin van iemand. Dat waren de twee plekken waar ze zichzelf aan had opgehangen.
De vraag die het kantelde stelde haar zus, en die stelde hem niet aardig: wie was jij als kind, voordat je iets was?
Daar kwam iets uit waar ze zelf van schrok. Iemand die tekende, urenlang, en die het stil vond worden in haar hoofd. Ze is niet illustrator geworden. Ze tekent op zondagochtend, en ze weet sindsdien dat er iets is dat er ook was toen de rest wegviel.
Nog een voorbeeld
Jan zei het na zijn pensioen zo: veertig jaar was ik degene die het regelde, en toen was er niemand meer om iets voor te regelen. Het duurde een jaar voor hij ontdekte dat de regelaar zijn baan was en niet zijn persoon.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: de reisvraag
- Kies een zware periode uit je leven die inmiddels achter je ligt. Niet de zwaarste, kies er een die je kunt overzien.
- Schrijf in vijf zinnen op wat er gebeurde. Feitelijk.
- Beantwoord daarna drie vragen op papier:
Wat kan ik sindsdien wat ik daarvoor niet kon?
Wie ben ik geworden door daar doorheen te gaan?
Wat zou ik missen als het nooit was gebeurd? - Let op: dit is niet bedoeld om het goed te praten. Wat er gebeurd is mag lelijk blijven. De vraag is alleen wat de reiziger eraan heeft overgehouden.
- Doe daarna hetzelfde met iets waar je nu middenin zit. Diezelfde drie vragen, in de tegenwoordige tijd. Het antwoord komt vaak moeizamer, en dat is precies de reden om het op te schrijven.
Wat je hieraan hebt
Je hoeft niet te geloven dat er een plan is om hier iets aan te hebben. Het uitgangspunt haalt de schuld uit tegenslag en zet er een vraag voor in de plaats waar je wat mee kunt. Dat alleen al verandert hoe je door een moeilijke periode heen komt.
Je hebt het draaiboek niet gekregen. Wel de keuze hoe je kijkt.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 25
Wie ben je als je alles weglaat
Wat er overblijft als je alles wegstreept wat je kunt verliezen
Inzicht 27
Het lichaam
Het weet het meestal eerder dan jij
Inzicht 28
De stilte tussen twee gedachten
De ruimte die er altijd is, ook als je hem niet merkt
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.