Inzichten · Beginnen
Inzicht 03
De waarnemer
Je bent niet je gedachten
Op het moment dat je merkt dat je piekert, ben je even niet de piekeraar.
In het kort
Je bent niet je gedachten, je bent degene die ze opmerkt. Op het moment dat je merkt dat je piekert, ben je op dat moment niet de piekeraar maar de waarnemer. Dat is geen filosofie: het is iets wat je nu kunt controleren, en het geeft je de ruimte om te kiezen.
Dit is het inzicht waar ik zelf het meeste aan heb gehad. Niet omdat het zwaar is, maar omdat het iets rechtzet wat bijna iedereen verkeerd heeft staan.
Je hebt de hele dag gedachten. Duizenden. Ze komen op, ze gaan weg, ze komen terug. En al die tijd geloven wij iets vreemds: dat wij die gedachten zíjn. Dat als er in je hoofd "je bakt er niks van" klinkt, dat dat dan een oordeel is dat over jou gaat, uitgesproken door jou.
Hoe het werkt
Kijk eens naar deze zin: ik merk dat ik denk dat ik het niet ga redden.
Er staan twee dingen in. Er is een gedachte ("ik ga het niet redden") en er is iets dat die gedachte opmerkt. Dat tweede is er altijd. Op het moment dat jij ziet dat je aan het piekeren bent, ben je op dat moment niet het piekeren, je bent degene die het ziet.
Dat is geen filosofie en geen geloof. Het is gewoon iets dat je nu kunt controleren. Denk bewust aan een blauwe fiets. Wie denkt die gedachte? En wie is degene die weet dat hij hem denkt? Dat verschil is het hele punt.
Je gedachten zijn niet jij. Ze zijn wat je hoofd produceert, deels uit gewoonte, deels uit hoe je je voelt, deels uit oude stemmen die je ooit hebt gehoord. Sommige kloppen. Veel niet. Jij bent degene die kijkt, en jij bepaalt wat je ermee doet.
De metafoor
Sta eens op een brug boven een drukke weg. Er rijdt van alles onderdoor: nette auto's, roestbakken, een vrachtwagen die veel lawaai maakt. Je hebt niet gekozen wat er langskomt. En als er een lelijke bestelbus voorbijrijdt, denk je niet: ik bén nu die bestelbus.
Zo werkt je hoofd ook. Gedachten komen langs. Jij staat op de brug. Het probleem ontstaat pas als je naar beneden klimt en meerent met een van die auto's, en dat doen we de hele dag door.
Het verschil zit in één woord. Niet "ik ben waardeloos", maar "ik merk de gedachte dat ik waardeloos ben". Precies dezelfde gedachte. Alleen sta jij nu weer op de brug in plaats van op de weg.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Je moet een presentatie geven en je hoofd zegt: straks sta ik voor gek. Als je die gedachte bént, ga je hem bestrijden of vermijden. Als je hem opmerkt, kun je hem zien voor wat hij is: een oude voorspelling die zich vaker heeft vergist. En je gaat gewoon staan.
Thuis
Er is iets gezegd, en drie uur later ben je nog steeds hetzelfde gesprek aan het voeren in je hoofd, met betere zinnen. Dat is niet nadenken, dat is meegesleept worden. Zodra je opmerkt dat je het doet, houdt het meestal vanzelf op. Niet omdat je het wegduwt, maar omdat je weer bij het raam zit.
Je hebt macht over je geest, niet over gebeurtenissen buiten je. Besef dat, en je vindt kracht.
Marcus Aurelius, Persoonlijke notities
Zo ging het bij Marco
Marco moest een presentatie geven voor twintig collega's. Dagen ervoor draaide de hele film al in zijn hoofd: hij zou vastlopen, mensen zouden wegkijken.
Hij ging er niet tegenin. Hij schreef alleen op: ik merk de gedachte dat ik ga vastlopen. Drie keer per dag, een week lang.
Wat hij ontdekte, was niet dat de gedachte verdween. Wat hij ontdekte was dat het elke keer dezelfde gedachte was. Niet twintig verschillende zorgen, maar een zin die op herhaling stond. Dat maakte hem kleiner. Op de dag zelf was hij nog steeds nervous, maar hij stond er wel.
Nog een voorbeeld
Iemand die 's avonds bleef malen over een opmerking van zijn baas, begon het hardop te benoemen: ik ben aan het malen. Meestal stopte het binnen een minuut. Niet omdat hij het wegduwde, maar omdat hij weer degene was die het zag.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: drie keer per dag naar het raam
- Zet drie wekkers op je telefoon, verspreid over de dag.
- Als er één afgaat, stop je een halve minuut en vraag je: welke gedachte was er net?
- Schrijf hem op in deze vorm: "Ik merk de gedachte dat …"
- Meer niet. Niet bestrijden, niet oplossen, niet mooier maken. Alleen opmerken en opschrijven.
Doe dit een week. Wat de meeste mensen in die week ontdekken: het zijn niet duizend verschillende gedachten. Het zijn er een stuk of vijf, die de hele week in een rondje langskomen. Dat is de aha. Je hebt geen chaos in je hoofd, je hebt een korte afspeellijst.
Wat je hieraan hebt
Alles wat hierna komt, overtuigingen, ankeren, herkaderen, werkt alleen als er iemand aan de knoppen zit. Dit inzicht is die iemand. Zonder waarnemer ben je je patronen. Met waarnemer heb je ze.
Je bent niet wat er voorbijkomt. Je bent degene die kijkt.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 01
Beginnen bij jezelf
Waarom veranderen van binnenuit gaat
Inzicht 02
De fundamenten
Waarom je slechte dagen zelden aan je hoofd liggen
Inzicht 04
Het wiel van je leven
Waar het schuurt, en waar je het niet zoekt
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.