Inzichten · Gereedschap
Inzicht 14
Submodaliteiten
De knoppen achter je herinneringen
Niet de herinnering bepaalt het gevoel, maar hoe groot je hem in je hoofd hebt staan.
In het kort
Submodaliteiten zijn de eigenschappen van een herinnering: formaat, afstand, kleur, scherpte, volume. Niet de inhoud van een herinnering bepaalt hoeveel gevoel hij oproept, maar die eigenschappen. Verander er een en het gevoel beweegt mee, terwijl de gebeurtenis zelf onveranderd blijft.
Dit inzicht is de eerste waar je direct iets kunt verschuiven. Niet in wat er gebeurd is, dat ligt vast, maar in hoe zwaar het nu nog weegt.
Hoe het werkt
Je slaat herinneringen op met eigenschappen. Een beeld heeft een formaat, een afstand, kleur of zwart-wit, scherpte, beweging. Een geluid heeft volume, toonhoogte, richting, tempo. Een gevoel heeft een plek in je lichaam, een gewicht, een temperatuur. Die eigenschappen heten submodaliteiten.
Nu het punt. Niet de inhoud van een herinnering bepaalt hoeveel gevoel hij oproept, maar die eigenschappen.
Test het zelf, het duurt een halve minuut. Denk aan iets kleins van vorige week dat je irriteerde. Zie het voor je. Let op waar het beeld hangt, hoe groot het is, of het kleur heeft en of er beweging in zit.
Maak het beeld nu kleiner. Duw het verder van je af. Haal de kleur eruit, maak het grijzig en een beetje vaag. Zet het geluid zachter.
Merk je dat het gevoel meebeweegt? Bij de meeste mensen wel, en dat is precies het inzicht: het gevoel zat niet vast aan de gebeurtenis, maar aan de manier waarop je hem in je hoofd hebt staan. En die manier kun je aanpassen.
Het werkt beide kanten op. Neem een herinnering waar je blij van wordt en doe het omgekeerde: groter, dichterbij, meer kleur, helder geluid. Bijna iedereen voelt dat versterken.
Belangrijk en eerlijk: dit is geen behandeling voor zware trauma's. Blijf van herinneringen af die je overspoelen, daar is iemand voor nodig die naast je zit. Voor dagelijkse ergernis, terugkerend gepieker en oude beelden die nog blijven hangen, is dit uitstekend gereedschap.
De metafoor
Twee foto's van dezelfde dag. De één hangt levensgroot in je gang, in kleur, je loopt er elke dag langs. De ander zit in een schoenendoos op zolder. Zelfde dag. Totaal ander gewicht in je leven.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Die ene opmerking van je baas, drie weken geleden, die nog steeds op herhaling staat. Groot, dichtbij, met stem erbij. Zet hem klein, ver weg, zonder geluid. Je vergeet hem niet, hij houdt alleen op met de kamer vullen.
Thuis
Voor je een lastig gesprek ingaat, speel je vaak al de slechte afloop af. Groot en in kleur. Zet die film klein en grijs, en zet ernaast een groot, helder beeld van hoe je erin wilt staan. Je bent niet je gedachten, je bent degene die aan de knoppen zit.
Neem de mening weg, en je hebt weggenomen: ik ben gekwetst. Neem weg: ik ben gekwetst, en de kwetsing is weg.
Marcus Aurelius, Persoonlijke notities
Zo ging het bij Ivo
Ivo bleef hangen in een opmerking van zijn leidinggevende. Drie weken oud, en nog elke dag in zijn hoofd.
Ik vroeg hem waar dat beeld hing. Hij wees zonder aarzelen: recht voor me, groot, in kleur, en de stem erbij.
We haalden er stap voor stap iets af. Kleiner. Verder weg. Kleur eruit. Geluid uit. Bij het geluid zakte er iets: dat is bij mij de knop, zei hij.
De opmerking bestaat nog steeds en hij herinnert zich hem prima. Alleen vult hij de kamer niet meer.
Nog een voorbeeld
Iemand zag zijn eigen toekomst als een klein, grijs, vaag plaatje en zijn mislukkingen als een grote film in kleur. Toen hij die twee omdraaide, veranderde er niets aan de feiten en alles aan zijn zin om te beginnen.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: aan de knoppen
- Kies een lichte ergernis van de afgelopen weken. Iets van een 4 op een schaal van 10. Niet zwaarder.
- Haal het beeld op en schrijf op: waar hangt het, hoe groot, kleur of grijs, stilstaand of bewegend, geluid erbij?
- Verander één ding tegelijk en let elke keer op wat je gevoel doet. Kleiner. Verder weg. Kleur eruit. Geluid zachter. Zet het beeld in een houten lijstje.
- Zoek de knop die bij jou het meeste doet. Bij de een is dat afstand, bij de ander kleur, bij de ander geluid. Onthoud welke van jou is.
- Doe nu het omgekeerde met een goede herinnering. Groter, dichterbij, meer kleur, helder geluid. Blijf er tien seconden in.
Je hebt nu iets ontdekt over jezelf wat je waarschijnlijk niet wist: welke knop bij jou het hardst werkt. Die gebruik je de rest van je leven.
Wat je hieraan hebt
Het verandert je verhouding tot je eigen hoofd. Je stopt met vechten tegen wat er in je opkomt, en gaat er iets mee doen. Dat scheelt een hoop energie.
De gebeurtenis ligt vast. Het formaat niet.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 13
Representatiesystemen
In welke taal je vanbinnen denkt
Inzicht 15
Ankeren
Hoe je jezelf leert aanzetten
Inzicht 16
Herkaderen
Dezelfde feiten, een andere lijst
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.