Inzichten · Gereedschap
Inzicht 16
Herkaderen
Dezelfde feiten, een andere lijst
De feiten veranderen niet. De lijst eromheen kies jij.
In het kort
Herkaderen betekent dat je de betekenis van een gebeurtenis verandert, niet de feiten. Een gebeurtenis heeft geen ingebouwde betekenis: die geef jij eraan, binnen een seconde en zonder dat je merkt dat je kiest. Een goede herkadering is net zo waar als de oude en levert je iets op waar je wat mee kunt.
Herkaderen is het meest misbruikte stuk gereedschap uit deze hele verzameling. Meestal wordt het gebruikt als goedkope troost: het is niet zo erg, kijk eens naar de zonnige kant. Dat is geen herkaderen, dat is wegkijken, en iedereen voelt dat.
Echt herkaderen doet iets anders. Het verandert niets aan de feiten. Het verandert de lijst waarin je ze zet.
Hoe het werkt
Een gebeurtenis heeft geen ingebouwde betekenis. Die betekenis geef jij eraan, meestal binnen een seconde en zonder dat je merkt dat je kiest. Dat je het niet merkt, maakt het geen feit.
Er zijn twee manieren om te herkaderen.
De inhoud herkaderen: wat betekent dit nog meer?
Je zoon zegt niets als je vraagt hoe het was. Betekenis 1: hij heeft geen respect. Betekenis 2: hij weet het zelf nog niet. Betekenis 3: hij is gewend dat het gesprek eindigt in advies. Alle drie passen bij hetzelfde stilzwijgen. De eerste levert ruzie op, de derde levert een ander gesprek op.
De context herkaderen: waar is dit wél nuttig?
Koppig zijn is lastig in een discussie en uitstekend als iedereen zegt dat het niet kan. Ongeduld is vervelend aan tafel en waardevol bij een klus die al maanden blijft liggen. Eigenschappen zijn zelden goed of slecht, ze staan op de goede of de verkeerde plek.
Het verschil met goedpraten zit in één toets: een goede herkadering moet net zo waar zijn als de oude, en hij moet je iets opleveren waar je wat mee kunt. Voelt hij als een pleister, dan is hij het ook. Klopt hij en verandert je volgende stap erdoor, dan heb je hem te pakken.
De metafoor
Hang dezelfde foto in twee lijsten. In een gouden lijst in een museum kijk je er anders naar dan in een plastic lijstje bij de kassa. De foto is niet veranderd. Je kijken wel. Wij plakken de hele dag lijstjes om dingen heen en vergeten dat wij het zelf zijn die ze ophangen.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Een klant klaagt. Lijst 1: hij zoekt ruzie. Lijst 2: hij neemt de moeite om het te zeggen in plaats van weg te gaan. Lijst 2 klopt minstens zo goed, en met lijst 2 voer je een gesprek dat ergens toe leidt.
Thuis
"Ze zit altijd achter me aan." Andere lijst: ze houdt niet op met proberen contact te maken. Je hoeft de irritatie niet weg te doen. Maar met die tweede lijst reageer je anders, en op een andere reactie komt een andere reactie.
Het zijn niet de gebeurtenissen die ons van streek maken, maar ons oordeel over de gebeurtenissen.
Epictetus, Enchiridion
Zo ging het bij Hanane
Hanane kreeg te horen dat ze te direct was. Ze hoorde: je bent te veel. Twee weken lang zei ze in vergaderingen bijna niets meer, en toen was ze de collega die er niet echt bij hoorde.
De omkering die hielp was niet dat ze het compliment ging zoeken in de kritiek. Dat werkt zelden. Wat wel werkte was een andere vraag: wat zou iemand bedoelen die het goed met me voorheeft en dit precies zo zou zeggen?
Toen bleef er iets over dat ze kon gebruiken: haar punten kloppen meestal, en ze komen zo snel dat de rest niet mee kan. Dat is een tempoprobleem en geen karakter. Ze is niet minder direct geworden. Ze wacht nu drie tellen.
Nog een voorbeeld
Dave gebruikte dezelfde omkering na een afwijzing op een offerte. Niet: ze willen mij niet. Wel: ze wilden dit, voor dat bedrag, op dat moment. Van die drie kon hij er twee veranderen.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: drie lijsten
- Neem iets van deze week dat je dwarszat. Schrijf in één zin op wat er gebeurde, alleen de feiten.
- Schrijf op welke betekenis je er direct aan gaf. Eerlijk, ook als hij niet netjes is.
- Bedenk nu drie andere betekenissen die net zo goed bij die feiten passen. Drie, niet één, de eerste is meestal nog een variant van je eigen versie.
- Kijk welke van de vier je het meeste oplevert. Niet de aardigste, maar degene waarmee je iets kunt doen.
- Stel jezelf tot slot de vraag: hoe zou ik hierop reageren als díe betekenis waar was?
Doe dit een week lang, één keer per dag. Wat je overhoudt is niet positiever denken, maar iets nuttigers: het besef dat je eerste uitleg een keuze was.
Wat je hieraan hebt
Je stopt met vechten tegen wat er is gebeurd. Dat kost namelijk alle energie en verandert niets. Er is altijd meer dan één ware uitleg. Je mag degene kiezen waarmee je verder komt.
De foto verandert niet. De lijst wel.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 13
Representatiesystemen
In welke taal je vanbinnen denkt
Inzicht 14
Submodaliteiten
De knoppen achter je herinneringen
Inzicht 15
Ankeren
Hoe je jezelf leert aanzetten
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.