Inzichten · Wat je meedraagt
Inzicht 21
Labels
Wie heeft bepaald dat dit goed of slecht is?
Zodra het etiket erop zit, kijken we niet meer.
In het kort
Een label is een generalisatie die als eigenschap wordt uitgesproken: niet hij deed iets doms, maar hij is dom. Zodra het etiket erop zit, ga je bewijs zien dat past en de rest weglaten, en gedraag je je zo dat het label bevestigd wordt. Goed en slecht zitten niet in de gebeurtenis, die kant kies jij.
We plakken de hele dag labels. Op situaties, op onszelf, en vooral op mensen. Lui. Arrogant. Zwak. Moeilijk. En zodra het label er zit, kijken we niet meer, we lezen alleen nog het etiket.
Hier erger ik me aan, en ik zeg er eerlijk bij dat ik het zelf ook doe. Het gaat vanzelf. Maar het is wel de plek waar de meeste onnodige ellende ontstaat.
Hoe het werkt
Een label is een generalisatie die als eigenschap wordt uitgesproken. Er is verschil tussen hij deed iets doms en hij is dom. Het eerste gaat over een moment. Het tweede gaat over een mens, voor altijd.
Wat er daarna gebeurt, gaat buiten je om:
- Je gaat bewijs zien dat past bij het label, en de rest laat je weg.
- Je gedraagt je anders tegen die persoon. Korter, afwachtender, ongeduldiger.
- Hij reageert daarop. Meestal precies zoals je verwachtte.
- Het label klopt. Jij hebt hem er zelf in gedrukt.
Bij jezelf werkt het net zo, alleen harder. "Ik ben chaotisch." Dat is geen beschrijving, dat is een vrijbrief: van iemand die chaotisch is, hoef je niets anders te verwachten.
En dan het stuk dat er echt toe doet. Goed en slecht zitten niet in de gebeurtenis. Die kant kies jij. Ontslagen worden is een ramp of het begin van iets anders, dat hangt af van wat je erover besluit, en dat besluit neem je meestal binnen een seconde en zonder dat je merkt dat je kiest.
Dat is geen positief denken. Sommige dingen zijn gewoon zwaar en die hoef je niet mooi te maken. Het is iets anders: het besef dat het etiket van jou is en niet van de gebeurtenis.
De metafoor
Een oude koffer zit vol stickers van eerdere reizen. Op een gegeven moment zie je de koffer niet meer, alleen de stickers. En je bepaalt wat erin zit zonder hem open te maken.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Iemand krijgt binnen een maand een stempel, onbetrouwbaar, langzaam, lastig, en komt daar in dat bedrijf nooit meer vanaf. Niet omdat hij niet verandert, maar omdat niemand nog kijkt. Wie iemand echt vooruit wil helpen, moet eerst zijn eigen etiket loslaten.
Thuis
"De rustige", "de driftkop", "de moeilijke". In gezinnen worden die rollen vroeg verdeeld en levenslang volgehouden, ook als iemand allang iemand anders is geworden. Er is weinig zo bevrijdend als de eerste keer dat iemand je aankijkt zonder het label dat je al dertig jaar draagt.
Als iemand iets doet dat je onaangenaam vindt, bedenk dan wat hij als goed of slecht beschouwt. Zie je dat, dan verbaast zijn gedrag je niet en heb je medelijden in plaats van woede.
Naar Marcus Aurelius, Persoonlijke notities
Zo ging het bij Esra
Esra noemt zichzelf sinds haar twintigste chaotisch. Ze zegt het lachend en ze zegt het vaak, meestal voordat iemand anders het kan denken.
Het label kwam van een mentor die het ooit op een rapport schreef. Sindsdien is het haar verklaring geworden voor alles: te laat komen, uitstellen, een administratie die achterloopt.
Wat het label onzichtbaar maakte, was alles waar het niet op paste. Ze runt de planning van een team van twaalf mensen. Ze vergeet nooit een verjaardag. Ze had twintig jaar bewijs verzameld voor het label en het tegenbewijs niet meegeteld.
Sinds ze het woord niet meer gebruikt om zichzelf aan te kondigen, gebeurt er iets raars: mensen behandelen haar er ook niet meer naar.
Nog een voorbeeld
Bij Bert was het label stille type. Hij ontdekte op een cursus dat hij in een groep van vier het meeste zei, en in een groep van twaalf niets. Niet stil dus, wel selectief.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: één sticker eraf
- Schrijf de namen op van drie mensen in je omgeving en zet er in één woord bij welk label je ze hebt gegeven. Wees eerlijk; niemand leest mee.
- Kies er één. Schrijf drie momenten op waarop die persoon iets deed dat níet bij het label past. Ze zijn er. Je hebt ze alleen weggelaten omdat ze niet pasten.
- Zoek de bedoeling achter het gedrag waar je het label van hebt gemaakt. Waar was het ooit goed voor? Waar beschermt het hem tegen?
- Spreek deze week één keer met hem alsof het label er niet is. Niet erover praten, gewoon anders doen.
- Doe daarna hetzelfde met een label dat je op jezelf hebt geplakt.
Wat je hieraan hebt
Zolang je met etiketten naar mensen kijkt, kun je moeilijk contact maken, want je praat niet met hen, je praat met je eigen samenvatting. Verbinding begint bij oprechte belangstelling: kijken naar wie er staat, niet naar wat je erover hebt besloten.
Het etiket zit op de koffer. Niet in de koffer.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 20
De tijdlijn
Hoe je verleden en toekomst in je hoofd liggen
Inzicht 22
Goed genoeg
Over vergelijken en de maatstaf van een ander
Inzicht 23
De volle beker
Waarom wegcijferen niemand helpt
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.