Inzichten · Wat je meedraagt
Inzicht 22
Goed genoeg
Over vergelijken en de maatstaf van een ander
Zolang de maatstaf van een ander is, ben je nooit klaar.
In het kort
Niet goed genoeg zijn is nooit een op zichzelf staand oordeel: er hoort altijd een verzwegen tweede helft bij, namelijk volgens wiens maatstaf. Ligt dat punt bij iemand anders, dan ben je nooit klaar, hoeveel je ook presteert. Vergelijken maakt het erger, want je legt je binnenkant naast de buitenkant van een ander.
Dit inzicht komt uit mijn eigen reis. Ik heb jaren geleefd met het idee dat ik niet goed genoeg was. Niet als conclusie na lang nadenken, maar als achtergrondgeluid dat er altijd was.
Het uitte zich in twee dingen: ik vergeleek mezelf voortdurend met anderen, en ik deed vrijwel alles om mijn ouders tevreden te stellen. Ik heb lang gedacht dat dat gewoon mijn karakter was.
Hoe het werkt
"Niet goed genoeg" is nooit een op zichzelf staand oordeel. Er zit altijd een verzwegen tweede helft aan vast: niet goed genoeg voor wie, volgens welke maatstaf?
Die maatstaf heb je niet zelf bedacht. Hij is opgelopen: van een ouder die pas tevreden was bij een negen, van vergelijking met een broer of een klasgenoot, van een blik die je hebt onthouden. Op een gegeven moment hoef je die ouder er niet meer bij te hebben. Je meet jezelf voortaan zelf, met zijn liniaal.
Vergelijken maakt dat erger, en wel om een reden die niemand doorheeft: je vergelijkt je binnenkant met de buitenkant van een ander. Jij weet van jezelf hoe onzeker je 's ochtends was. Van hem zie je alleen dat hij binnenkwam en lachte. Dat is geen vergelijking, dat is een rekensom waarin je altijd verliest.
En dan het mechanisme waar het echt om draait. Als de maatstaf van iemand anders is, is de goedkeuring dat ook. Je kunt dan doen wat je wilt, harder werken, beter presteren, het is nooit klaar, want jij bent niet degene die bepaalt wanneer het genoeg is. Dat is de val. Niet dat je te weinig deed. Dat je het punt waarop het goed was buiten jezelf had gelegd.
Wat mij eruit haalde, was niet dat ik meer ging presteren. Het was dat ik de liniaal terugnam.
De metafoor
Een sportschool op een doordeweekse avond. Iedereen traint iets anders, met een ander doel, vanaf een ander beginpunt. Kijk je opzij en zie je iemand meer tillen, dan denk je: hij is verder dan ik. Je weet niet eens hoe lang hij al bezig is, en waarom.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Je haalt je doel, en binnen een dag is het gewoon geworden en kijk je naar het volgende. Nooit tevreden zijn wordt geprezen als ambitie. Vaak is het geen ambitie, maar een maatstaf die van iemand anders is en die je nooit haalt.
Thuis
Je doet dingen niet omdat je ze wilt, maar omdat je je afvraagt wat ze ervan vinden. Dat is uitputtend werk, en niemand ziet het, want van buiten lijkt het gewoon alsof je een aardige, meegaande man bent.
Ik heb vaak spijt gehad van wat ik heb gezegd, nooit van wat ik heb gezwegen, maar het meest heb ik geleden onder wat ik nooit voor mezelf durfde te kiezen.
Vrij naar Seneca, Brieven aan Lucilius
Zo ging het bij Stefan
Stefan haalde zijn omzetdoel en was binnen een dag alweer bezig met het volgende. Nooit tevreden. Hij noemde het ambitie.
We schreven op waar hij zichzelf op afrekende en wie tevreden zou zijn als hij het haalde. Bij alle drie de punten kwam hetzelfde gezicht op: zijn vader.
Zijn vader is acht jaar geleden overleden. De meetlat lag er nog.
Hij heeft niet besloten minder ambitieus te zijn. Hij heeft opgeschreven wanneer het volgens hemzelf goed genoeg is. Dat was de eerste keer dat hij dat ooit had gedaan.
Nog een voorbeeld
Een vrouw vergeleek zich met een collega die alles moeiteloos leek te doen. Bij een borrel bleek die collega al twee jaar in therapie. Ze had haar binnenkant naast een buitenkant gelegd.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: van wie is de liniaal?
- Schrijf op waar je jezelf op afrekent. Drie dingen. Concreet.
- Zet er per punt bij: van wie is deze maatstaf oorspronkelijk? Wie zou tevreden zijn als je het haalde? Als er een gezicht bij opkomt, is dat je antwoord.
- Vraag jezelf per punt: is dit ook wat ik zelf belangrijk vind? Soms wel, dan mag hij blijven. Soms niet. Dan draag je iemand anders zijn meetlat.
- Schrijf van elk punt dat niet van jou is op wanneer het volgens jou goed genoeg is. Één zin, concreet.
- Doe deze week één ding waarvan je zeker weet dat niemand het merkt of ervoor bedankt. Alleen om te ervaren dat je iets kunt doen zonder publiek.
Wat je hieraan hebt
Er is een groot verschil tussen jezelf goed neerzetten en jezelf bewijzen. Het eerste doe je voor jezelf en het houdt op een dag op. Het tweede doe je voor iemand anders en dat houdt nooit op.
Zolang de maatstaf van een ander is, ben je nooit klaar.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 20
De tijdlijn
Hoe je verleden en toekomst in je hoofd liggen
Inzicht 21
Labels
Wie heeft bepaald dat dit goed of slecht is?
Inzicht 23
De volle beker
Waarom wegcijferen niemand helpt
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.