Je lichaam waarschuwt eerder dan je hoofd: twaalf vroege signalen

Kort antwoord: je lichaam meldt maanden eerder dan je hoofd dat het te veel wordt. De vroege signalen zitten bijna allemaal in slaap, spanning, spijsvertering en herstel, en ze worden bijna allemaal weggezet als iets anders. Hieronder staan er twaalf. Loop ze langs, tel hoeveel er kloppen, en gebruik dat als startpunt voor een gesprek met je huisarts. Er wordt niets gevraagd en niets verstuurd.

Waarom je hoofd het als laatste doorheeft

Je hoofd is er goed in om door te gaan. Het kan een reden bedenken voor elk signaal: het is even druk, het is de tijd van het jaar, iedereen is moe. Je lichaam kan dat niet. Dat past zich aan en houdt vol tot het niet meer gaat, en meldt intussen precies wat er gebeurt.

Dat is geen zweverigheid. Het is dezelfde reden waarom je maag opspeelt voor een examen. Zie Het lichaam liegt niet.

Twaalf vroege signalen

Loop ze langs en kijk welke de laatste twee maanden op jou van toepassing zijn. Er is geen score en geen uitslag: het gaat erom dat je ze een keer bij elkaar ziet staan.

Slaap en herstel

1. Je valt in slaap zodra je gaat liggen, van pure uitputting, en je wordt om een uur of vier wakker met je hoofd al aan.
2. Je slaapt genoeg uren en staat op alsof je niets hebt gehad.
3. Het weekend is niet genoeg meer. Vroeger was je zondagavond bij, nu niet.
4. Op vakantie word je de eerste dagen ziek. Zodra de spanning zakt, komt er iets naar boven.

Spanning in je lichaam

5. Je nek, schouders of kaken staan strak, en je merkt het pas als iemand het aanraakt.
6. Je hart gaat sneller of onregelmatig aanvoelen op momenten dat er niets gebeurt.
7. Je adem zit hoog in je borst in plaats van laag in je buik.
8. Je bent overgevoelig voor geluid en drukte. Een volle supermarkt is opeens te veel.

Wat je zelf al bent gaan aanpassen

9. Je maag of darmen doen anders dan voorheen, zonder dat je eten is veranderd.
10. Je bent vaker verkouden of ziek dan je gewend was.
11. Je hebt meer nodig om af te schakelen: later opblijven, meer schermtijd, meer drinken.
12. Je zegt dingen af die je leuk vindt, om dingen te kunnen doen die moeten.

Wat de uitkomst betekent

Er is geen grens waarboven er iets aan de hand is. Wat ik zelf zie en wat ik als richtlijn gebruik: drie of vier is voor bijna iedereen normaal in een drukke periode. Zes of meer, twee maanden achtereen, is een patroon en geen periode. Dan is doorgaan zoals je bezig bent de duurste optie.

Dit is geen gevalideerde vragenlijst en geen diagnose. Ik ben geen arts. Er bestaan wel officiele instrumenten, en je huisarts of bedrijfsarts kan die afnemen. Neem deze lijst mee als startpunt voor dat gesprek, niet als vervanging ervan.

Wat je vandaag kunt doen

1. Maak een afspraak bij je huisarts. Vertel wat er lichamelijk gebeurt, niet alleen dat je moe bent. Vraag om bloedonderzoek: schildklier, ijzer, vitamine B12 en D.
2. Zet een grens op iets kleins. Niet je hele baan. Eén ding deze week waarvan je nu al weet dat je nee had moeten zeggen. Zie Grenzen aangeven.
3. Herstel actief in plaats van passief. Op de bank met je telefoon is geen herstel. Wandelen, slapen, iets met je handen wel.
4. Zeg het tegen een mens. Wie dit alleen draagt, gaat er ook alleen doorheen. En als het misgaat, gaat het snel.

Wanneer je niet moet afwachten

Als je huilt zonder aanleiding, als je 's ochtends je bed niet uit komt, als je hart of je adem je bang maken, of als je merkt dat je niet meer weet waarvoor je het doet: bel dan deze week je huisarts. Een burn-out die je vroeg pakt kost weken. Een die je uitzit kost vaak een jaar.

Het is niet zo dat we weinig tijd hebben, maar dat we veel tijd verspillen.

Seneca, Over de kortheid van het leven