Niet ziek, niet depressief, en toch niet goed

Kort antwoord: er bestaat een groot gebied tussen goed en ziek, en daar is nauwelijks een woord voor. Je functioneert, je huisarts vindt niets, en toch klopt er iets niet. Dat gebied is echt, het is de plek waar de meeste mensen jaren zitten, en het is ook de plek waar je nog het meeste zelf kunt doen. Juist omdat er nog niets kapot is.

Het gebied zonder naam

We hebben woorden voor de uitersten. Goed gaat het, of je bent ziek en dan is er een diagnose, een behandelaar en een traject. Voor het gebied ertussen bestaat vrijwel niets, en daar zit de meerderheid.

Hoe het klinkt als mensen het proberen te zeggen: het gaat wel. Er is niks aan de hand. Ik mag niet klagen. Dat laatste is verraderlijk, want er zit een oordeel in. Je vergelijkt jezelf met iemand die het echt zwaar heeft en concludeert dat jij geen recht van spreken hebt.

Waarom dit zo lang doorgaat

• Er is geen ingang. Je gaat niet naar de huisarts met: het gaat wel maar niet goed. En als je gaat, is er niets te meten.
• Je functioneert. Je gaat naar je werk, je haalt de kinderen op, alles loopt. Van buiten is er niets te zien, dus vraagt niemand iets.
• Het gaat langzaam. Er is geen dag waarop het begon. Daardoor is er ook geen dag waarop je denkt: dit is het moment om iets te doen.
• Hulp is ingericht op klachten. Het systeem begint pas te draaien als je een diagnose hebt. Wie er nog net onder zit, valt tussen wal en schip.

Waar het meestal wel aan ligt

In dit gebied zijn het zelden grote dingen. Het zijn vaak vier kleine, en samen tellen ze op.

1. Je slaapt structureel net te weinig. Niet slecht genoeg voor een probleem, wel genoeg voor een kortere lont en een somberder hoofd.
2. Je hebt niets meer dat alleen van jou is. Alles in je week dient iets of iemand anders.
3. Je hebt geen gesprek meer waarin je echt iets zegt. Veel contact, weinig van waarde.
4. Je leeft naast wat je belangrijk vindt. Niet ertegenin, ernaast. Zie Waarden in ACT.

Zie ook De fundamenten. Twee van die vier op orde brengen doet vaak meer dan een half jaar nadenken.

Wat je hier kunt doen, en dat is veel

1. Noem het bij een naam die klopt

Niet depressief, niet burn-out, niet niks. Bijvoorbeeld: ik loop op de laagste stand. Of: ik ben mezelf ergens kwijtgeraakt. Zolang je alleen "niks" kunt zeggen, is er niets om aan te werken.

2. Behandel het als een vroeg signaal, niet als een klacht

Dit is precies de fase waarin een kleine verandering nog groot effect heeft. Later, bij een echte burn-out, kost hetzelfde herstel maanden. Zie De twaalf vroege signalen.

3. Kies iets van jezelf en maak het te klein om over te doen

Twee uur per week die van niemand anders zijn. Niet nuttig, niet productief, alleen van jou. Wie dat een half jaar volhoudt, merkt meestal ergens in maand twee dat er iets terugkomt.

4. Zeg het een keer hardop tegen een mens

Niet om het op te lossen. Om het uit je hoofd te halen. Kies iemand die niet meteen met adviezen komt.

5. Ga toch naar je huisarts als het aanhoudt

Niet met "het gaat wel". Wel met: ik functioneer, ik voel me al maanden vlak, ik wil weten of er iets lichamelijks speelt. Schildklier, bloedarmoede, tekorten en slaapapneu geven precies dit beeld en zijn gewoon te meten.

Wanneer het geen tussengebied meer is

Als je nergens meer plezier in hebt, als je niet meer slaapt of juist niet meer uit bed komt, als je gewicht verandert zonder reden, of als je gedachten hebt over er niet meer zijn: dan is dit geen tussengebied en hoort het bij je huisarts, vandaag. Ik ben geen arts en geen psycholoog. Dit stuk gaat over de fase daarvoor, en daar zitten de meeste mensen het langst.

Wij lijden vaker in de verbeelding dan in werkelijkheid.

Seneca, Brieven aan Lucilius