Waarom kan ik niet slapen? Als je hoofd aangaat zodra het stil wordt

Kort antwoord: waarom kan ik niet slapen, heeft bij de meeste mensen dezelfde oorzaak: je hoofd gaat 's nachts niet harder werken, het krijgt alleen eindelijk ruimte. Overdag is er afleiding, in bed niet. Wat werkt: je bed vrijhouden van piekeren, alles wat rondgaat op papier zetten voordat je gaat liggen, en opstaan als je langer dan twintig minuten wakker ligt.

Waarom het juist 's nachts begint

Overdag heeft je hoofd werk. Zodra je stil ligt valt dat weg, en dan komt alles wat je nog niet hebt afgehandeld naar boven. Dat is geen teken dat er iets mis is met je. Het is een leeg schema.

Er komt iets bij: 's nachts staat je vermogen om dingen in verhouding te zien laag. Precies dezelfde zorg voelt om drie uur onoplosbaar en om negen uur regelbaar. Dat is geen gevoel maar meetbaar gedrag van een vermoeid brein.

1. Zet je hoofd leeg voordat je gaat liggen

Neem tien minuten voor het slapen en schrijf op wat er speelt. Alles, ook het onbenullige. Zet er per punt bij: kan ik hier iets aan doen, ja of nee. Bij ja: wat is de eerste stap en wanneer.

Dit klinkt te simpel om te werken. Het werkt omdat je hoofd dingen blijft herhalen die nog niet zijn vastgelegd.

2. Houd je bed vrij van piekeren

Lig je langer dan twintig minuten wakker, sta dan op. Ga in een andere kamer zitten met gedempt licht, schrijf op wat er is, en ga pas terug als je weer slaperig bent. Dat voelt onlogisch en het is precies wat je hoofd leert dat je bed geen piekerplek is.

3. Doe geen moeite om te slapen

Slaap is het enige dat verder weg gaat naarmate je harder je best doet. Wat wel helpt: rustig liggen en accepteren dat wakker liggen ook rust is. Uit die houding valt de spanning weg, en pas dan komt de slaap.

4. Verklein het beeld

Piekeren gaat over een beeld: het gesprek van morgen, de rekening, de fout van vandaag. Maak dat beeld kleiner, zet het verder weg, haal de kleur eruit en zet het geluid zachter. Dit is geen fantasie, het is hoe herinneringen zijn opgeslagen. Zie Submodaliteiten.

5. Zorg dat je dag klopt

Beweging overdag, daglicht in de ochtend, en de laatste koffie voor twee uur. Saai, en het is het halve verhaal. Zie De fundamenten.

Wat niet werkt

• Op je telefoon kijken. Niet vanwege het licht alleen, maar omdat je hoofd nieuwe informatie krijgt om mee te malen.
• Jezelf toespreken dat je moet slapen. Dat verhoogt de druk en daarmee de spanning.
• Rekenen hoeveel uur je nog hebt. Dat is de snelste manier om klaarwakker te worden.
• Alcohol. Je valt sneller in slaap en de tweede helft van je nacht wordt slechter.

Wij lijden vaker in verbeelding dan in werkelijkheid.

Seneca, Brieven aan Lucilius

Houdt het langer dan een paar weken aan en gaat het je dagen bepalen, ga dan naar je huisarts. Slecht slapen is behandelbaar en je hoeft er niet mee door te modderen.