Perfectionisme loslaten zonder je standaard te verliezen

Kort antwoord: perfectionisme is niet hetzelfde als hoge eisen. Hoge eisen leveren goed werk op en houden op als het af is. Perfectionisme houdt nooit op, want het doel is niet goed werk maar geen kritiek krijgen. Je pakt het aan door van tevoren te bepalen wanneer iets af is, en je daaraan te houden.

De betekenis van perfectionisme, kort

Perfectionisme betekent dat je maatstaf niet is of iets goed is, maar of er niets van gezegd kan worden. Daarmee is het geen kwaliteitseis maar een beschermingsmechanisme.

Kenmerken die je bij jezelf kunt herkennen

• Je stelt uit tot je zeker weet dat het meteen goed gaat.
• Je leest een mail van drie regels vier keer over.
• Een complimenten hoor je nauwelijks, een kanttekening onthoud je een week.
• Klaar bestaat niet, alleen ingeleverd omdat de tijd op was.
• Je vergelijkt je eerste poging met het eindresultaat van iemand anders.

Herken je er drie of meer, dan heb je je test al gedaan. Een vragenlijst voegt daar weinig aan toe.

De oorzaak ligt vaak in je jeugd

Bijna niemand wordt perfectionistisch geboren. Het ontstaat op de plek waar goedkeuring voorwaardelijk was: waar een acht een vraag opriep waarom het geen negen was, of waar het thuis rustig bleef zolang jij geen aanleiding gaf. Je leerde dat foutloos zijn veiligheid oplevert. Dat werkte toen, en het is nooit uitgezet.

Perfectionisme en faalangst zijn daarbij twee kanten van dezelfde munt: de een probeert het oordeel voor te zijn, de ander is er bang voor. Zie Faalangst.

Het verschil in een zin

Iemand met hoge eisen is trots als het goed is. Een perfectionist is opgelucht als er niets van gezegd wordt. Dat verschil verklaart alles: de een werkt naar iets toe, de ander werkt weg van iets.

1. Bepaal vooraf wanneer het af is

Voor je begint: wat is goed genoeg voor dit specifieke ding? Schrijf het op. Zonder die grens gaat elk werk door tot de tijd op is, en dan lever je het met tegenzin in.

2. Weeg wat een extra uur oplevert

De eerste tachtig procent kost meestal weinig tijd. De laatste twintig procent kost het meeste en levert vaak het minst op. Vraag jezelf bij elk extra uur: wie merkt dit verschil?

3. Zoek uit voor wie je het doet

Bijna altijd zit er een gezicht achter. Een ouder, een leraar, een oude baas. Zolang je met de maatstaf van iemand anders werkt, is niets af. Zie Goed genoeg.

4. Oefen met expres niet perfect

Stuur een mail zonder hem drie keer te herlezen. Lever iets op tachtig procent. Klein beginnen. Wat je ontdekt is bijna altijd hetzelfde: niemand merkt het, en de wereld gaat door.

5. Let op uitstel

Perfectionisme en uitstelgedrag zijn twee kanten van hetzelfde. Als het perfect moet, is beginnen eng, dus begin je niet. Verklein de eerste stap tot iets van twee minuten. Zie Groter en kleiner maken.

6. Scheid je werk van jezelf

Kritiek op wat je maakte is geen kritiek op wie je bent. Dat lijkt vanzelfsprekend en wordt in de praktijk voortdurend door elkaar gehaald. Zie De speler en het bord.

Het merkwaardige is dat ik pas kan veranderen wanneer ik mezelf accepteer zoals ik ben.

Vrij naar Carl Rogers