Inzichten · ACT: leven met wat er is
Inzicht 41
De speler en het bord
Het deel van jou dat alles overleeft
Je bent niet de stukken op het bord. Je bent het bord.
In het kort
Het observerende zelf is het deel van jou dat alles heeft meegemaakt en er nog steeds is. In ACT wordt daar het schaakbord voor gebruikt: je gedachten en gevoelens zijn de stukken die vechten, jij bent het bord. Het bord raakt niet beschadigd als een stuk wordt geslagen.
Er is iets in jou dat niet verandert terwijl alles verandert. Je hebt andere gedachten dan tien jaar geleden, een ander lichaam, andere meningen. En toch is er iets dat de hele tijd heeft toegekeken.
Binnen ACT heet dat het observerende zelf of zelf als context. Ik houd het bij: de waarnemer.
Hoe het werkt
De bekendste manier om dit uit te leggen is het schaakbord.
Stel je een schaakspel voor. De witte stukken zijn je goede gedachten en gevoelens, de zwarte je nare. Ze vechten. Iedereen die zich bezighoudt met zelfontwikkeling probeert wit te laten winnen: meer positieve gedachten, minder negatieve.
Het probleem is dat die strijd nooit ophoudt, want beide kanten horen bij hetzelfde spel.
ACT stelt iets anders voor. Wat als je niet de stukken bent, maar het bord? Het bord draagt alle stukken, doet aan geen enkele partij mee en gaat niet kapot als er een stuk wordt geslagen. Het bord is er nog als het spel allang voorbij is.
Dat is geen mystiek. Het is de plek van waaruit je merkt dat je een gedachte hebt. Die plek is er altijd, ook als hij druk is. En hij is nooit beschadigd geraakt door wat je hebt meegemaakt, hoe zwaar dat ook was. Alleen de stukken hebben klappen gehad.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Kritiek voelt als een aanval op je persoon zolang je jezelf gelijkstelt aan je werk. Vanaf het bord kun je horen wat er gezegd wordt zonder dat je hele bestaan meedoet.
Thuis
Bij een verwijt schiet je in de verdediging. Het bord hoeft zich niet te verdedigen. Dat scheelt vaak precies de drie seconden die je nodig hebt.
Zoek niet buiten jezelf naar wat je bent. Kijk naar wat er overblijft als je alles wegneemt wat je hebt.
Vrij naar Ramana Maharshi
Zo ging het bij Willem
Willem, 58, verloor binnen twee jaar zijn werk en zijn gezondheid. Hij zei: er is niets van mij over.
We liepen zijn leven langs in periodes. Bij elke periode waren de stukken op het bord anders geweest: andere zorgen, andere rollen, andere mensen.
Zijn eigen conclusie kwam er zonder dat ik hem hoefde te sturen: en ik was er elke keer bij.
Dat maakte zijn situatie niet lichter. Het maakte hem wel groter dan wat hem overkwam.
Nog een voorbeeld
Iemand die zich schaamde voor een periode in zijn leven, merkte dat hij het zich kon herinneren zonder erin te zitten. Het was iets dat hij had meegemaakt, niet iets dat hij was.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: terug naar het bord
- Denk aan iets van tien jaar geleden dat je goed voor de geest kunt halen.
- Merk op dat degene die zich dat herinnert, dezelfde is als degene die er toen bij was.
- Loop een paar periodes uit je leven af: je twintigste, je dertigste, vorig jaar. De stukken op het bord waren steeds anders. Ga na wat hetzelfde bleef.
- Schrijf één zin op over wat je opviel. Er is geen goed antwoord.
- Merk de komende week een keer per dag op dat je iets opmerkt. Meer is het niet, en het is precies waar het om gaat.
Wat je hieraan hebt
Je hoeft niet te winnen van je eigen gedachten. Je hoeft alleen te weten dat je groter bent dan het spel dat erop wordt gespeeld.
Je bent niet de stukken. Je bent het bord.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 37
ACT in het kort
Zes processen die samen psychologische flexibiliteit maken
Inzicht 38
Bereidheid
Waarom vechten tegen wat er is je vastzet
Inzicht 39
Afstand van je gedachten
Een gedachte is een gedachte, geen bevel
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.