Inzichten · Hoe je in elkaar zit
Inzicht 08
Overtuigingen
De regels die je nooit hebt afgesproken
Je overtuigingen zijn niet het gevolg van je ervaringen. Ze zijn er de oorzaak van.
In het kort
Een overtuiging is een generalisatie waar je in bent gaan geloven en die daarna voelt als een feit. Hij stuurt je aandacht, je gedrag en de reacties die je oproept, en haalt zo zijn eigen bewijs op. De vraag is niet of hij waar is, maar of hij je nog helpt.
Ergens in je hoofd staat een lijst met regels over hoe de wereld werkt en wie jij daarin bent. Je hebt die lijst nooit opgesteld. Je hebt hem opgelopen, van je ouders, van school, van een paar momenten die hard aankwamen.
Het vervelende: een overtuiging voelt niet als een mening. Hij voelt als een feit. Daarom onderzoek je hem nooit.
Hoe het werkt
Een overtuiging is een generalisatie waar je in bent gaan geloven. "Ik ben niet goed in techniek." "Mensen laten je uiteindelijk vallen." "Ik moet sterk zijn."
Zo'n regel doet daarna drie dingen, allemaal buiten je bewustzijn om:
- Hij stuurt je aandacht. Je gaat zien wat past. Wie gelooft dat mensen hem laten vallen, ziet elk niet-beantwoord berichtje.
- Hij stuurt je gedrag. Je gaat je terugtrekken, of te veel geven. Dat gedrag roept reacties op.
- Hij haalt zijn eigen bewijs op. Die reacties bevestigen de regel. En daarmee is de cirkel rond.
Dat is de aha die de meeste mensen niet zien: je overtuigingen zijn niet het gevolg van je ervaringen. Ze zijn er de oorzaak van. Je verzamelt je eigen bewijs.
De vraag is dus niet of een overtuiging waar is. Dat is bijna niet te bepalen. De vraag is: helpt hij mij? Sommige regels hebben je vroeger beschermd en zijn nu een blok aan je been. "Vertrouw niemand te snel" is uitstekend advies voor een jongen van veertien in een lastige omgeving, en een sta-in-de-weg voor een man van veertig met een goede vrouw naast zich.
De metafoor
Aan een hek langs een pad hangt een verweerd bord: verboden toegang. Het is daar jaren geleden opgehangen, met een goede reden. Die reden bestaat al lang niet meer. Het bord hangt er nog. En jij loopt er nog steeds omheen.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
"Ik ben geen prater." Dus je zegt niets in vergaderingen. Dus niemand vraagt je iets. Dus je hebt bewijs. Het is nooit getest, het is alleen bevestigd.
Thuis
"Ik moet sterk zijn." Dus je vertelt niet dat je vastloopt. Dus niemand helpt je. Dus je draagt het alleen. Dus je weet zeker dat je het alleen moet dragen. Veel mensen dragen deze en herkennen hem pas als iemand hem hardop zegt.
Zoals je gewoonlijk denkt, zo wordt je geest. Want de ziel neemt de kleur aan van je gedachten.
Marcus Aurelius, Persoonlijke notities
Zo ging het bij Nadia
Nadia is 31 en zat al twee jaar op dezelfde functie terwijl er tweemaal een plek boven haar vrijkwam. Ze solliciteerde geen van beide keren.
Haar verklaring was steeds praktisch: het moment klopte niet, het team had haar nodig, ze wilde eerst dit project af. Tot iemand vroeg wat er zou gebeuren als ze het wel deed en het niet zou lukken.
Toen kwam de zin eruit die er al die tijd onder lag: als ik het probeer en het lukt niet, dan weet iedereen dat ik het niet kan. Die regel had ze nooit afgesproken en nooit getoetst. Ze kwam uit een klas waar één slechte toets een gesprek opleverde.
Ze heeft die regel niet weggegooid, want dat lukt niet. Ze heeft er een tweede naast gezet: proberen en het niet halen levert informatie op, niet een oordeel. Bij de derde vacature solliciteerde ze wel.
Nog een voorbeeld
Bij Ozan zat het in een andere zin: vragen om hulp betekent dat je het niet aankunt. Hij deed er drie jaar over om te ontdekken dat niemand in zijn team dat ook maar een seconde zo zag.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: het bord bekijken
- Maak deze zin vijf keer af, snel, zonder nadenken: "Ik ben iemand die…"
- En daarna vijf keer: "Mensen zijn…"
- Kies er één uit die je in de weg zit. Eén.
- Beantwoord vier vragen op papier:
, Wanneer is deze regel ontstaan? Wat is de oudste herinnering die erbij hoort?
, Waar heeft hij mij toen tegen beschermd?
, Wat kost hij mij nu, concreet, in dit jaar?
, Welke drie feiten uit mijn leven passen er niet in? (Die zijn er. Je hebt ze weggelaten.) - Schrijf tot slot een regel die je liever zou hebben. Niet het tegenovergestelde, dat geloof je toch niet. Eentje die je nét kunt geloven. Van "mensen laten je vallen" naar "sommige mensen blijven, en die herken ik aan wat ze doen".
Wat je hieraan hebt
Je hoeft een oude overtuiging niet te bestrijden. Je hoeft hem alleen te zien voor wat hij is: een conclusie van iemand die jonger was dan jij en minder informatie had. Zodra je hem als conclusie ziet in plaats van als feit, is er ruimte voor een andere.
Het bord staat er nog. De reden allang niet meer.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 05
De basisframes
De spelregels waarmee NLP naar mensen kijkt
Inzicht 06
Het communicatiemodel
Waarom twee mensen nooit hetzelfde meemaken
Inzicht 07
De logische niveaus
Op welke verdieping je probleem eigenlijk zit
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.