Inzichten · Contact met anderen
Inzicht 19
Perceptuele posities
Hetzelfde conflict vanuit drie stoelen
Vastzitten in een conflict is bijna altijd vastzitten in een stoel.
In het kort
Perceptuele posities zijn drie plekken van waaruit je naar dezelfde situatie kijkt: vanuit jezelf, vanuit de ander en vanuit een waarnemer die er los van staat. Die derde positie laat het patroon zien dat je vanuit de eerste twee onmogelijk kunt zien.
In elk conflict zit je vast in één positie: die van jezelf. Je hebt je gelijk, je bewijzen, je gevoel. En zolang je daar blijft zitten, blijft alles staan.
Perceptuele posities is een oefening waarbij je hetzelfde voorval vanuit drie plekken bekijkt. Het klinkt eenvoudig. Het effect verrast bijna iedereen.
Hoe het werkt
- Eerste positie: jij. Vanuit je eigen ogen. Wat zie, hoor en voel jij? Wat wil jij?
- Tweede positie: de ander. Je stapt in zijn schoenen. Niet "wat zou ik doen in zijn plaats", dat blijft jouw kaart. Maar: met zijn geschiedenis, zijn zorgen, zijn dag. Wat maakt hij mee?
- Derde positie: de waarnemer. Je bekijkt de twee van een afstand, als iemand die er niets mee te maken heeft. Wat zie je die twee doen? Welk patroon zit erin?
De reden dat dit werkt, zit in je lichaam. Van een andere stoel af, letterlijk, wordt je hele beleving anders. Doe het daarom niet in je hoofd, zet drie stoelen neer en ga zitten.
De derde positie is meestal de klapper. Van een afstand zie je iets wat je van binnenuit onmogelijk kunt zien: dat jullie beiden precies hetzelfde doen. Twee mensen die zich niet gehoord voelen en daarom harder gaan praten. Twee mensen die wachten tot de ander begint.
Belangrijk: dit is geen oefening in gelijk geven. Je hoeft na afloop niet te vinden dat de ander gelijk had. Er is alleen iets anders gebeurd, je zit niet meer vast in één stoel.
De metafoor
Twee mensen aan weerszijden van een keukentafel. Allebei zien ze het gesprek van hun eigen kant. En er is een derde plek: die van iemand die in de deuropening staat en alleen maar kijkt naar wat die twee daar aan het doen zijn.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Voor een moeilijk gesprek. Vijf minuten in de tweede positie levert je meestal het echte bezwaar van de ander op, en daarmee ga je een heel ander gesprek in.
Thuis
Bij een ruzie die telkens terugkomt. Ga in de derde positie zitten en beschrijf hardop wat die twee daar aan het doen zijn. De meeste mensen horen zichzelf dan een patroon beschrijven dat ze al jaren draaien.
Ga bij alles wat iemand doet bij jezelf na: welk doel heeft hij hiermee?
Naar Marcus Aurelius, Persoonlijke notities
Zo ging het bij Gerard
Gerard lag al maanden overhoop met zijn broer over de zorg voor hun moeder. Elk gesprek liep hetzelfde.
Hij zette drie stoelen neer. Vanuit zijn eigen stoel kwam het bekende verhaal. Vanuit de stoel van zijn broer duurde het even, en toen zei hij hardop iets wat hij nooit had bedacht: ik ben bang dat ik het straks alleen moet doen.
De derde stoel deed de rest. Van een afstand zag hij twee mensen die allebei bang waren om alleen achter te blijven en die daarom allebei harder gingen praten.
Hij belde diezelfde avond.
Nog een voorbeeld
Twee compagnons zaten vast in een discussie over investeren. Vanaf de derde stoel bleek dat ze beiden hetzelfde wilden en elkaar alleen op tempo bestreden.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: drie stoelen
- Zet drie stoelen neer. Kies een conflict of gesprek dat blijft hangen.
- Stoel 1. Vertel hardop wat er gebeurde, vanuit jou. Wat wilde je, wat raakte je?
- Stoel 2. Ga fysiek verzitten. Neem zijn houding aan. Vertel het verhaal opnieuw, in de ik-vorm, als hem. Waar zit hij mee? Wat probeert hij te beschermen? Blijf zitten tot je iets voelt dat je niet had bedacht.
- Stoel 3. Verzit weer. Kijk naar allebei. Beschrijf hardop wat je die twee ziet doen, alsof je het uitlegt aan een vreemde.
- Ga terug naar stoel 1 en schrijf op: wat weet ik nu wat ik voor deze oefening niet wist? En: wat is mijn volgende stap?
Doe het echt met stoelen en hardop. In je hoofd doet het maar de helft.
Wat je hieraan hebt
Vastzitten in een conflict is bijna altijd vastzitten in één stoel. Zodra je kunt verplaatsen, heb je keuze, en degene met de meeste keuze bepaalt hoe het verdergaat.
Ga eens in de deuropening staan en kijk naar je eigen gesprek.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 17
Rapport, pacing en leading
Waarom mensen zich bij de een wel openen en bij de ander niet
Inzicht 18
Het metamodel van taal
De vragen die een verhaal opendraaien
Inzicht 33
Indirecte taal
Het Milton-model, en waarom vaag soms beter werkt
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.