Inzichten · Gereedschap
Inzicht 29
Meta-programma's
De vaste instellingen waarmee je de wereld binnenlaat
Hij wil meestal prima. Alleen in een andere volgorde dan jij aanbiedt.
In het kort
Meta-programma's zijn de vaste voorkeuren waarmee je informatie binnenlaat: naartoe of vandaan, intern of extern gericht, globaal of detail, overeenkomst of verschil. Ze staan onder je gedrag en je merkt ze niet, want voor jou is het gewoon hoe je bent. Bij een ander staan ze net anders.
Twee mensen krijgen precies dezelfde opdracht. De één begint meteen, de ander wil eerst het geheel zien. De één vraagt of het goed was, de ander weet zelf al of het goed was. Dat zijn geen karakterverschillen. Dat zijn instellingen.
Meta-programma's zijn de vaste voorkeuren waarmee je informatie binnenlaat en verwerkt. Ze staan onder je gedrag en je merkt ze niet, want voor jou is het gewoon hoe je bent.
Hoe het werkt
Er zijn er tientallen. Deze vijf kom je het vaakst tegen.
Naartoe of vandaan
Kom je in beweging voor iets dat je wilt bereiken, of om iets te vermijden? De eerste raakt gemotiveerd van een doel, de tweede pas als het misgaat. Beide werken. Wie een "vandaan"-man een prachtig vergezicht schetst, ziet hem niet bewegen, en wie een "naartoe"-man met risico's probeert te motiveren ook niet.
Intern of extern
Weet je zelf of het goed was, of heb je iemand nodig die het zegt? Intern gerichte mensen laten zich moeilijk sturen met complimenten en worden zeker van hun zaak. Extern gerichte mensen hebben terugkoppeling nodig en lopen leeg zonder.
Globaal of detail
Wil je eerst de lijnen of eerst de stappen? Twee mensen kunnen elkaar hierdoor eindeloos irriteren zonder dat ze het doorhebben: de één vindt de ander vaag, de ander vindt hem muggenzifterig.
Overeenkomst of verschil
Zie je als eerste waar iets op lijkt, of waar het van afwijkt? Verschildenkers zeggen bijna altijd eerst "ja maar". Dat is geen tegenwerken, dat is hun eerste sortering. Ze zijn uitstekend in het opsporen van wat er misgaat, en vermoeiend als je enthousiasme zoekt.
Zelf, ander of tijd
Bij een keuze: kijk je naar wat het jou oplevert, wat het anderen doet, of hoe het over vijf jaar ligt? Wie altijd op één van de drie zit, mist voorspelbaar iets.
De metafoor
Op een instrumentenpaneel staan alle schakelaars ergens tussen links en rechts. Bij jou staan ze net anders dan bij hem. Niemand heeft het paneel zelf ingesteld, en bijna niemand kijkt er ooit naar.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Je legt iets uit en de ander haakt af. Vaak zit het niet in je argument maar in je sortering: jij vertelt de grote lijn aan iemand die eerst wil weten wat hij maandagochtend moet doen.
Thuis
Jij wil vooruitkijken en plannen, hij wil eerst weten wat er misgaat. Jullie zijn het niet oneens over de vakantie. Jullie hebben twee verschillende panelen.
Verlang niet dat de dingen gaan zoals jij wilt, maar wil dat ze gaan zoals ze gaan.
Epictetus, Enchiridion
Zo ging het bij Vincent
Vincent legde zijn team de nieuwe koers uit: de grote lijn, het waarom, het vergezicht. Twee mensen liepen weg met precies wat ze nodig hadden. Twee anderen hadden er niets aan.
Die twee bleken detaildenkers die vandaag willen weten wat ze maandagochtend anders doen. En een van hen was een vandaan-mens: die kwam pas in beweging toen Vincent vertelde wat er misging als ze niets zouden veranderen.
Zelfde boodschap, drie versies. Hij stuurt sindsdien nooit meer een mail aan het hele team over iets belangrijks.
Nog een voorbeeld
Een stel kwam er niet uit over de vakantie. Hij wilde alles vooraf boeken, zij wilde ter plekke kijken. Geen ruzie over de vakantie, wel twee verschillende instellingen.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: lees het paneel
- Loop de vijf programma's langs en bepaal voor jezelf waar jouw schakelaar staat. Wees eerlijk, niet ideaal.
- Doe daarna hetzelfde voor iemand met wie het vaak stroef loopt. Gebruik zijn woorden als bewijs, niet je oordeel.
- Zoek het programma waar jullie het verst uit elkaar staan. Daar zit meestal de wrijving.
- Formuleer je volgende boodschap aan hem in zijn instelling. Detail-mens: begin met de eerste stap. Vandaan-mens: begin met wat er misgaat als we niets doen.
- Let op wat er verandert. Meestal is het verschil groter dan je verwacht bij een aanpassing die zo klein is.
Wat je hieraan hebt
Je stopt met denken dat de ander niet wil. Meestal wil hij prima, alleen in een andere volgorde dan jij aanbiedt.
Niemand heeft zijn eigen paneel ingesteld. Je kunt er wel naar kijken.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 13
Representatiesystemen
In welke taal je vanbinnen denkt
Inzicht 14
Submodaliteiten
De knoppen achter je herinneringen
Inzicht 15
Ankeren
Hoe je jezelf leert aanzetten
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.