Inzichten · Gereedschap
Inzicht 30
Strategieën
Hoe je gedrag stap voor stap is opgebouwd
Gedrag dat aanvoelt als karakter blijkt een reeks stappen te zijn.
In het kort
Een strategie is de reeks innerlijke stappen tussen een prikkel en je gedrag. Ook alles wat je niet lukt, doe je in een vaste volgorde. Kun je de stappen zien, dan kun je er een veranderen, en meestal is een stap genoeg. Gedrag dat aanvoelt als karakter blijkt een reeks te zijn.
Alles wat je goed kunt, doe je in een vaste volgorde. Je weet alleen niet meer welke, want het gaat vanzelf. En alles wat je niet kunt, doe je ook in een vaste volgorde. Dat is het interessante deel.
Hoe het werkt
Een strategie is de reeks innerlijke stappen tussen een prikkel en je gedrag. Beeld, geluid, gevoel, gedachte, in een bepaalde volgorde. Binnen NLP wordt daar het TOTE-model voor gebruikt, dat oorspronkelijk uit de psychologie komt:
- Test. Je vergelijkt de situatie met een maatstaf. Klopt het al?
- Operate. Klopt het nog niet, dan doe je iets.
- Test. Je vergelijkt opnieuw.
- Exit. Klopt het, dan stop je en ga je door.
Dat lijkt vanzelfsprekend tot je het toepast op iets wat niet lukt. Neem uitstellen. De strategie ziet er bij veel mensen zo uit: je ziet de taak voor je (beeld), je maakt er een groot en vaag beeld van, dat geeft een zwaar gevoel in je maag, en dat gevoel is het teken om iets anders te gaan doen. Dat is geen luiheid. Dat is een strategie die feilloos werkt, alleen niet voor jou.
En hier zit de winst. Als je de stappen kunt zien, kun je er één veranderen. Meestal is één stap genoeg. Wie het beeld klein maakt en er de eerste concrete handeling in zet in plaats van de hele taak, krijgt een ander gevoel en daarmee een ander gedrag.
Hetzelfde geldt voor dingen die wél lukken. Iedereen heeft iets waar hij nooit over hoeft na te denken en dat altijd doorgaat. Als je uitzoekt hoe die strategie eruitziet, kun je hem lenen voor iets waar je wel op vastloopt.
De metafoor
Een recept is een volgorde. Dezelfde ingrediënten, in een andere volgorde, leveren iets heel anders op. Mislukt het gerecht steeds, dan ligt het zelden aan de kok. Meestal zit er een stap op de verkeerde plek.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Iemand levert steeds te laat. Vraag niet waarom, vraag hoe: wat doe je precies als je gaat beginnen, wat is het eerste dat je merkt? Je hoort dan de strategie, en die kun je bijstellen. Waarom-vragen leveren excuses op, hoe-vragen leveren stappen op.
Thuis
Ruzies die altijd hetzelfde verlopen hebben een strategie. Er is een vaste eerste stap, een vaste tweede. Wie de derde stap één keer anders doet, laat het hele patroon uit elkaar vallen.
Eerst bepalen wat je wilt bereiken; daarna doen wat daarvoor nodig is.
Naar Epictetus, Verhandelingen
Zo ging het bij Dave
Dave stelde zijn administratie al maanden uit en noemde zichzelf lui.
We ontleedden het moment vlak voor het uitstellen. Hij zag zijn hele stapel voor zich, groot en vaag, kreeg een zwaar gevoel in zijn maag, en dat gevoel was het teken om iets anders te gaan doen.
Feilloze strategie. Alleen niet voor hem.
Hij veranderde een stap: in plaats van de stapel zag hij zichzelf het eerste bankafschrift openslaan. Meer niet. Het zware gevoel bleef weg en hij begon.
Nog een voorbeeld
Een hardloper die er nooit toe kwam, ontdekte dat zijn strategie begon met de vraag hoeveel kilometer hij zou lopen. Toen hij die stap verving door zijn schoenen klaarzetten, liep hij weer drie keer per week.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: ontleed één patroon
- Kies iets kleins wat je steeds uitstelt.
- Ga in gedachten naar het moment vlak voordat je het niet doet. Schrijf de stappen op: wat zie je voor je, wat zeg je tegen jezelf, wat voel je, en waar in je lijf?
- Nummer die stappen. Meestal zijn het er drie of vier.
- Verander er één. Maak het beeld kleiner, of vervang het door alleen de eerste handeling van twee minuten. Of zeg je zin hardop in een ander tempo.
- Loop de reeks opnieuw langs met die ene wijziging erin en let op wat het gevoel doet.
- Doe daarna hetzelfde met iets wat je altijd wél doet. Zoek daar de stap die het aanzet, en kijk of je die kunt overzetten.
Wat je hieraan hebt
Gedrag dat aanvoelt als karakter blijkt een reeks stappen te zijn. Dat is goed nieuws: karakter verander je moeilijk, een stap verander je vandaag.
Het ligt zelden aan de kok.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 13
Representatiesystemen
In welke taal je vanbinnen denkt
Inzicht 14
Submodaliteiten
De knoppen achter je herinneringen
Inzicht 15
Ankeren
Hoe je jezelf leert aanzetten
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.