Inzichten · ACT: leven met wat er is
Inzicht 42
Waarden als kompas
Geen doel dat je haalt, maar een richting die je loopt
Een doel kun je halen. Een richting kun je alleen lopen.
In het kort
Waarden zijn in ACT geen doelen maar richtingen. Een doel kun je halen, een richting kun je alleen lopen. Trouwen is een doel, een liefdevolle partner zijn is een richting. Een echte waarde herken je hieraan: je zou hem ook kiezen als niemand het ooit zou zien.
In inzicht 12 stonden waarden al: waar je energie heen gaat en waar je boos van wordt. Binnen ACT krijgen ze een net iets andere lading, en dat verschil is bruikbaar.
Een doel kun je halen. Een waarde niet. Een waarde is een richting.
Hoe het werkt
Trouwen is een doel. Een liefdevolle partner zijn is een richting: daar ben je nooit mee klaar, je kunt er alleen elke dag wel of niet een stap in zetten.
Dat onderscheid doet meer dan het lijkt. Doelen hebben een eindpunt, en na dat eindpunt sta je stil of ga je op zoek naar het volgende. Wie zijn leven op doelen bouwt, is voortdurend onderweg naar een moment dat nooit komt. Wie het op richtingen bouwt, kan vandaag al leven zoals hij wil leven.
Er zit nog een tweede verschil in. Doelen kun je missen door pech: de baan gaat aan een ander, de relatie loopt stuk. Een richting kan niemand je afnemen. Je kunt vandaag geduldig zijn, ook als alles tegenzit.
En dan de valkuil. Veel mensen noemen dingen waarden die eigenlijk eisen van anderen zijn. Hard werken omdat het hoort. Altijd klaarstaan omdat dat van je verwacht wordt. Een echte waarde herken je hieraan: je zou hem ook kiezen als niemand het ooit zou zien.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Je haalt je target en voelt niets. Dan was het een doel zonder richting eronder. De vraag is niet wat je nog meer kunt halen, maar wat voor vakman je wilt zijn.
Thuis
Je wilt een goede vader zijn. Dat is geen doel dat je afvinkt maar een richting die je loopt, ook op de dagen dat het niet lukt. Dat maakt het minder zwaar, niet minder serieus.
Wie een waarom heeft om te leven, kan bijna elk hoe verdragen.
Friedrich Nietzsche, Afgodenschemering
Zo ging het bij Emre
Emre had alle doelen gehaald die hij zich had gesteld. Eigen huis, eigen zaak, alles op tijd. En hij voelde niets.
Hij schreef per gebied op wat voor iemand hij wilde zijn. Bij werk kwam er: iemand die doet wat hij belooft. Bij gezin: iemand die er echt bij is.
Toen kwam de toets: zou ik dit ook kiezen als niemand het ooit zou zien? Bij werk was het antwoord ja. Bij twee andere punten die hij eerst had opgeschreven was het nee, en die gingen eruit.
Het cijfer voor gezin stond op een vier terwijl het belangrijkste was. Daar is hij begonnen.
Nog een voorbeeld
Een vrouw stelde vast dat bijna al haar doelen gingen over wat anderen zouden zien. Toen ze de vraag stelde wat ze zou kiezen zonder publiek, bleef er een korte lijst over, en die klopte.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: je kompas
- Kies vier gebieden: werk, gezin, gezondheid, vriendschap. Of vier andere die voor jou kloppen.
- Schrijf per gebied één zin op die begint met: ik wil iemand zijn die. Geen doel, een manier van doen.
- Toets elke zin: zou ik dit ook kiezen als niemand het ooit zou zien? Zo nee, dan is het een eis van iemand anders. Streep hem door.
- Geef per gebied een cijfer van nul tot tien: hoeveel leef ik hier de afgelopen maand naar?
- Kies het gebied met het grootste verschil tussen belangrijk en geleefd. Daar begin je, met één stap deze week.
Wat je hieraan hebt
Je krijgt een kompas in plaats van een lijstje. Een lijstje maakt je afhankelijk van resultaat. Een kompas werkt ook op dagen dat er niets lukt.
Een richting bereik je nooit. Je kunt er wel elke dag in stappen.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 37
ACT in het kort
Zes processen die samen psychologische flexibiliteit maken
Inzicht 38
Bereidheid
Waarom vechten tegen wat er is je vastzet
Inzicht 39
Afstand van je gedachten
Een gedachte is een gedachte, geen bevel
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.