Inzichten · Hoe je in elkaar zit
Inzicht 10
Het leermodel
De vier fasen die je altijd doorloopt
Er is een fase waarin het hoort te schuren. Daar stoppen de meesten.
In het kort
Bij alles wat je leert doorloop je vier fasen: onbewust onbekwaam, bewust onbekwaam, bewust bekwaam en onbewust bekwaam. Fase twee voelt als achteruitgang, want je ziet ineens hoe vaak het misgaat. Dat is geen falen maar de eerste winst, en precies daar haken de meeste mensen af.
Waarom stoppen mensen halverwege? Zelden uit gebrek aan wilskracht. Meestal omdat ze op een voorspelbaar punt in het leerproces zitten en denken dat het aan hen ligt.
Het leermodel beschrijft vier fasen die je bij álles doorloopt: autorijden, een taal, leidinggeven, geduldiger worden. Als je weet welke fase je in zit, weet je ook of je moet doorzetten of iets anders moet doen.
Hoe het werkt
- Onbewust onbekwaam. Je kunt het niet en je weet het niet. Geen ongemak, er is geen probleem. De meeste mensen zitten hier over hun eigen patronen.
- Bewust onbekwaam. Je ziet ineens dat je het niet kunt. Dit is de vervelendste fase, en tegelijk de eerste winst. Hier haken de meesten af, want het voelt alsof je achteruitgaat. Dat is niet zo: je ziet alleen voor het eerst wat er al die tijd al was.
- Bewust bekwaam. Het lukt, maar het kost aandacht en energie. Je moet erbij nadenken. Zodra je moe of gestrest bent, val je terug in het oude. Dat is normaal en geen bewijs van mislukking.
- Onbewust bekwaam. Het gaat vanzelf. Je doet het zonder erbij na te denken. Prettig, met één addertje: alles wat vanzelf gaat, controleer je niet meer. Ook je slechte gewoontes zitten in fase 4.
Het inzicht dat het meest oplevert: de pijn van fase 2 is een teken van vooruitgang, niet van falen. Wie zegt "sinds ik hiermee bezig ben zie ik pas hoe vaak ik snauw", is niet slechter geworden. Hij is wakker geworden.
De metafoor
Halverwege een verbouwing ziet je huis er slechter uit dan voordat je begon. Alles ligt open, er is stof, en het werkt allemaal niet. Wie op dat moment stopt, houdt een sloopwoning over.
Waar je het tegenkomt
Op je werk
Je leert iemand iets nieuws. Na twee weken zegt hij: ik kan het niet, ik doe het steeds fout. Meestal is dat de overgang van fase 1 naar 2. Wat hij nodig heeft is niet meer uitleg, maar horen dat dit erbij hoort.
Thuis
Je hebt je voorgenomen rustiger te reageren. De eerste weken hoor je jezelf pas snauwen nádat je gesnauwd hebt. Dat voelt zinloos. Het is fase 2, en het schuift vanzelf op: eerst merk je het achteraf, dan tijdens, dan net ervoor. Dat laatste is het moment waarop je kunt kiezen.
Elke gewoonte wordt gevoed en versterkt door de bijbehorende handelingen.
Epictetus, Verhandelingen
Zo ging het bij Tim
Tim nam zich voor rustiger te reageren op zijn kinderen. Na drie weken belde hij bijna op: het gaat slechter dan eerst, ik hoor mezelf nu constant snauwen.
Hij ging niet achteruit. Hij was van fase een naar fase twee gegaan. Daarvoor snauwde hij even vaak, maar merkte hij het niet.
Dat inzicht alleen al hield hem erin. Zes weken later merkte hij het tijdens het snauwen. Twee maanden later merkte hij het net ervoor, en dat is het moment waarop je kunt kiezen. Nu, een jaar verder, gaat het meestal vanzelf. En op de dagen dat hij moe is, valt hij terug. Dat hoort erbij.
Nog een voorbeeld
Iemand die Spaans leerde, was na een maand ontmoedigd omdat hij hoorde hoeveel hij fout deed. Dat was precies het bewijs dat hij vooruitging: een maand eerder hoorde hij zijn eigen fouten niet.
De namen zijn veranderd. De situaties komen uit gesprekken die ik heb gevoerd.
Opdracht: bepaal je fase
- Noem één ding waarmee je bezig bent te veranderen.
- Bepaal in welke fase je zit. Merk je het niet, achteraf, tijdens, of gaat het vanzelf?
- Schrijf op wat bij die fase hoort:
Fase 2 → blijven opmerken, niets forceren, het opschrijven.
Fase 3 → zorgen dat je niet uitgeput bent, want daar val je terug.
Fase 4 → af en toe controleren of het nog klopt. - Kies daarnaast één ding dat bij jou al in fase 4 zit en dat je liever niet meer hebt. Beschrijf wanneer het gebeurt. Meer niet, het zichtbaar maken haalt het uit fase 4.
Wat je hieraan hebt
Je stopt met jezelf beoordelen op het verkeerde moment. Er is een fase waarin het hoort te schuren. Wie dat weet, houdt het vol.
De rommel halverwege hoort bij de verbouwing.
Verder lezen
Dit sluit hierop aan
Inzicht 05
De basisframes
De spelregels waarmee NLP naar mensen kijkt
Inzicht 06
Het communicatiemodel
Waarom twee mensen nooit hetzelfde meemaken
Inzicht 07
De logische niveaus
Op welke verdieping je probleem eigenlijk zit
Weet je niet welk stuk bij jou past? Doe de test van twee minuten.
Even sparren?
Mail me, of laat je terugbellen
Ik ben geen dokter en geen psycholoog. Die denken vaak in kaders, en soms is er iets anders nodig: iemand die luistert, doorvraagt en niet meteen zijn eigen verhaal erbij haalt. Geen diagnose, geen traject, geen rekening.
Stuur een bericht met waar je mee zit. Wil je liever bellen, geef dan aan wanneer het jou schikt, dan bel ik je terug. Helemaal vrijblijvend.
Stuur een bericht Laat je terugbellen
Zit je echt in de knel, dan hoort daar iemand bij die naast je kan zitten. Dat zeg ik dan ook gewoon tegen je.