De derde persoon

Er komt een moment waarop het niet meer over jou gaat. Twee collega's die niet meer met elkaar praten. Je broer en je vader. Twee vrienden waarvan je er allebei een bent. En jij staat ernaast en je wilt helpen.

Bijna iedereen doet dan hetzelfde, en het werkt bijna nooit: gelijk geven aan degene die je het beste kent, of een oplossing bedenken. Van het eerste word je zelf partij. Van het tweede leren ze niets, en de volgende keer sta je er weer.

Waarom bemiddelen zo vaak misgaat

Op het moment dat jij ertussen gaat staan, ben je geen buitenstaander meer. Je krijgt informatie van de een die de ander niet heeft. Je gaat boodschappen overbrengen. En binnen twee weken hebben ze allebei het gevoel dat jij de kant van de ander kiest.

Dat is de reden dat de plek van de derde persoon niet in het midden ligt. Hij ligt erboven, op afstand van allebei, en die afstand is niet kilheid maar je enige bruikbare positie. Zie ook Perceptuele posities, waar je die plek voor jezelf leert innemen.

Er is nog een valkuil, en die heeft een naam. In de dramadriehoek van Stephen Karpman is de redder de derde rol naast slachtoffer en aanklager. De redder bedoelt het goed, springt bij en krijgt geen dank, en voelt zich vervolgens zelf slachtoffer. Wie bemiddelt vanuit de behoefte om nodig te zijn, komt daar vroeg of laat uit. Zie Gelijk hebben of contact houden.

Wat je niet doet

• Geen kant kiezen. Ook niet in je hoofd, want dat hoor je terug in je vragen.
• Geen oplossing aandragen. Jouw oplossing komt uit jouw kaart en past zelden op hun leven.
• Geen boodschapper zijn. Wie berichten heen en weer draagt tussen twee mensen die niet praten, houdt precies in stand dat ze niet praten.
• Niet bemiddelen als je zelf een belang hebt. En dat heb je vaker dan je denkt: rust in huis, geen gedoe op de zaak, of je verhouding met een van beiden.

Wat wel werkt: bewaak de volgorde

Je hoeft de inhoud niet op te lossen. Je hoeft alleen de volgorde te bewaken, want die is bij twee mensen die vastzitten altijd stuk. Ze praten door elkaar, ze reageren op wat ze denken dat de ander bedoelde, en niemand komt af.

1. Vraag eerst of ze het willen

Ongevraagd bemiddelen is bemoeien. Eén zin volstaat: willen jullie dat ik erbij zit, of niet? Zegt een van beiden nee, dan is dat het antwoord.

2. Ieder spreekt een keer volledig uit

Zonder onderbreking, ook niet met een gezicht. Jij bewaakt dat. Spreek af hoe lang, vijf minuten is genoeg, en houd je eraan bij allebei. Alleen dit al doet meer dan de meeste gesprekken van een uur.

3. Laat de ander samenvatten voor hij reageert

Dit is het scharnier van het hele stuk. Voordat de tweede zijn eigen verhaal doet, vertelt hij eerst in eigen woorden wat hij de ander heeft horen zeggen. Niet of hij het ermee eens is, alleen wat hij hoorde. En de eerste bevestigt of dat klopt.

Het duurt langer en het voelt onhandig. Wat je bijna altijd ziet: het klopt niet. Ze zaten dagen dwars op iets wat de ander niet had gezegd.

4. Zoek het belang onder de eis

Roger Fisher en William Ury beschreven in Getting to Yes het verschil tussen een standpunt en een belang. Het standpunt is wat iemand eist, het belang is waarom hij het wil. Standpunten botsen meestal, belangen bijna nooit.

De vraag die dat opent is simpel: wat is voor jou het belangrijkste hierin? Stel hem aan allebei, en stel hem twee keer, want het eerste antwoord is nog het standpunt.

5. Benoem het patroon, niet de personen

Niet: jij valt hem steeds aan. Wel: ik zie dat jullie allebei harder gaan praten zodra de ander begint uit te leggen. Een patroon is iets waar twee mensen samen naar kunnen kijken. Een verwijt is iets waar een van beiden zich tegen moet verdedigen. Zie Het metamodel van taal.

6. Eindig met iets kleins en concreets

Geen verzoening, geen excuses die niet gemeend zijn. Eén afspraak die overmorgen te controleren is. Grote verzoeningen aan het eind van een gesprek houden zelden een week.

Wanneer je hier niet aan moet beginnen

Bij een verschil in macht, of als de schade maar één kant op valt. Een leidinggevende en zijn medewerker, een ouder en een kind, iemand die stelselmatig over de grens van de ander gaat. Daar is een gesprek onder gelijken niet mogelijk, en het gelijkwaardig maken van twee ongelijke posities helpt degene die al klem zit niet vooruit.

Op het werk is er een reden dat hiervoor beroepen bestaan met eigen opleidingen en gedragsregels: de vertrouwenspersoon staat naast een persoon, de mediator staat tussen twee partijen. Ik ben geen van beide, en jij waarschijnlijk ook niet. Voor het gedoe tussen twee collega's aan jouw tafel kun je veel doen. Bij ongewenst gedrag verwijs je door. Zie Conflict op je werk.

De metafoor

Je bent geen scheidsrechter. Je bent een tolk tussen twee mensen die dezelfde taal spreken. Ze gebruiken dezelfde woorden en horen er iets anders in, en jouw werk is niet bepalen wie gelijk heeft, maar zorgen dat wat de een zegt aankomt zoals hij het bedoelde.

Waar je het tegenkomt

In je familie

Tussen twee volwassenen die al jaren niet praten. Hier geldt de eerste regel het hardst: vraag of ze het willen. Vaak willen ze het niet, en dan is jouw taak alleen om bij allebei te blijven zonder partij te kiezen.

Wij hebben twee oren en een mond, zodat wij twee keer zoveel luisteren als spreken.

Toegeschreven aan Epictetus

Wat je hieraan hebt

Twee dingen, en het tweede is het grootste. Je kunt iets betekenen op een plek waar de meeste mensen alleen olie op het vuur gooien. En je merkt dat je ook in je eigen conflicten anders gaat luisteren, want de tolk in jou blijft aan.

Wat je niet krijgt is de rol van degene die het heeft opgelost. Dat is de prijs en het is meteen de kern: als het goed gaat, denken ze allebei dat ze het zelf hebben gedaan.

Sta ik ertussen, of erboven?