Werkt NLP echt, of is het zweverig?

Kort antwoord: nee, NLP is als geheel niet wetenschappelijk aangetoond, en verschillende kernclaims zijn onderzocht en niet bevestigd. Tegelijk zitten er onderdelen in die overeenkomen met wat in beter onderbouwde stromingen wel werkt. Ik gebruik het als gereedschapskist, niet als waarheid, en ik vind dat je moet weten wat er wel en niet achter zit voordat je ermee begint.

Waar het vandaan komt

NLP staat voor neurolinguistisch programmeren en is in de jaren zeventig ontstaan in Californie, bij Richard Bandler en John Grinder. Hun aanpak was niet: laten we onderzoeken hoe verandering werkt. Het was: laten we kijken wat een paar uitzonderlijk goede therapeuten precies doen, en dat namaken.

Dat modelleren is de kracht en meteen de zwakte. Je krijgt bruikbare patronen, en je krijgt geen verklaring die getoetst is.

Wat er niet klopt, en dat mag je weten

• De oogbewegingen. Het idee dat je aan de richting waarin iemand kijkt kunt zien of hij iets herinnert of verzint, is onderzocht en niet bevestigd. Ik gebruik het niet en ik zou er nooit een conclusie op baseren.
• De voorkeurszintuigen. Het idee dat mensen visueel, auditief of kinesthetisch leren en dat je daarop moet afstemmen, is een van de best onderzochte onderdelen en het houdt geen stand. Als indeling om over je eigen ervaring te praten vind ik het bruikbaar. Als leertheorie niet.
• De naam. Neurolinguistisch programmeren klinkt alsof er neurologie achter zit. Dat suggereert meer dan er is.
• De belofte. Een fobie in twintig minuten, je leven om in een weekend. Dat wordt verkocht en dat maak ik niet waar, en wie het wel belooft zou ik wantrouwen.

Wat er wel in zit

Als je de claims weghaalt, blijft er een verzameling manieren van kijken over die op zichzelf bruikbaar zijn, en die je in beter onderbouwde hoeken terugziet.

• Je reageert op je eigen beeld van de situatie, niet op de situatie. Dat is het uitgangspunt van cognitieve gedragstherapie, alleen in andere woorden. Zie Het communicatiemodel.
• Van perspectief wisselen verandert wat je ziet. Het uit drie stoelen bekijken van een conflict is oud, simpel en het werkt bij vrijwel iedereen. Zie Perceptuele posities.
• Gedrag heeft een bedoeling die voor die persoon klopt. Daarmee wordt vervelend gedrag bespreekbaar in plaats van veroordeelbaar.
• Je toestand is via je lichaam te sturen. Houding en ademhaling veranderen hoe je je voelt. Dat is geen NLP-vondst, het is alleen praktisch uitgewerkt.
• Precies doorvragen haalt vaagheid weg. Iemand zegt "het gaat nooit goed" en de vraag "nooit?" opent het hele verhaal. Zie Het metamodel van taal.

Waarom ik het toch gebruik

Omdat het mij eruit heeft geholpen, en omdat ik geen betere reden nodig heb om het op te schrijven zolang ik erbij vertel wat het is.

Ik heb in 2021 de practitioneropleiding bij het NTI gedaan. Wat er veranderde zat niet in een techniek. Het zat in het doorkrijgen dat wat ik over mezelf dacht, geen feit was maar een conclusie die ik ooit had getrokken en nooit meer had bekeken. Dat inzicht kun je uit tien hoeken halen. Ik haalde het hieruit.

Op deze site staat NLP daarom naast ACT, dat wel een stevige onderzoeksbasis heeft, en naast de stoicijnen, die tweeduizend jaar eerder tot vergelijkbare conclusies kwamen zonder enig onderzoek. Waar iets uit meerdere hoeken hetzelfde zegt, wordt het interessant.

Hoe je het beoordeelt zonder erin te geloven

1. Neem geen enkele claim aan. NLP zegt zelf: de kaart is niet het gebied. Dat geldt ook voor de kaart van NLP.
2. Doe de oefening en kijk wat er gebeurt. Niet of het klopt, maar of er iets verandert. Dat kun je zelf vaststellen.
3. Wantrouw wie belooft. Snel, gegarandeerd, en dan een certificering die niets voorstelt.
4. Ga naar een behandelaar bij echte klachten. Depressie, trauma, angststoornis en verslaving horen bij iemand die daarvoor is opgeleid en getoetst. NLP is dat niet, en ik ook niet.

En als je het toch zweverig blijft vinden

Prima. Sla de naam over en kijk naar de oefeningen. Op deze site staat bij elk stuk een opdracht die je vandaag kunt doen. Werkt hij, dan is het bruikbaar. Werkt hij niet, dan heb je tien minuten verloren en dat is de goedkoopste toets die er is.

Zeg niet dat je filosoof bent. Doe wat je hebt geleerd; dat spreekt voor zich.

Epictetus, Enchiridion