Midlife crisis bij mannen: wat er onder de onrust zit

Kort antwoord: een midlifecrisis bij mannen is zelden een crisis over ouder worden. Het is het moment waarop blijkt dat je twintig jaar hebt gebouwd aan een leven dat op papier klopt en van binnen niet van jou is. De onrust die daarbij hoort is een signaal, geen ziekte. Wat je ermee doet bepaalt alles: wie de onrust naar buiten richt, verandert zijn omstandigheden en houdt zichzelf. Wie hem naar binnen richt, verandert zichzelf en houdt vaak zijn leven.

Waarom het rond je veertigste schuurt

Tot een jaar of vijfendertig heb je een lijst. Diploma, baan, huis, relatie, kinderen. Zolang die lijst loopt, hoef je je niet af te vragen of je hem zelf hebt gekozen, want er is altijd een volgend punt. Op het moment dat de lijst af is, valt de vanzelfsprekendheid weg. En dan komt de vraag die er onder lag altijd al: is dit het.

Daar komt iets praktisch bij. Rond die leeftijd worden je ouders ouder of vallen ze weg, zie je leeftijdsgenoten ziek worden, en merk je dat je lichaam niet meer alles vergeeft. De tijd wordt van oneindig opeens eindig. Dat is geen sombere gedachte, dat is rekenwerk.

Hoe het er van buiten uitziet

• Korter van stof thuis, over dingen die er niet toe doen.
• Moe zonder aanwijsbare reden. Zie Waarom ben ik zo moe.
• Een sterk verlangen naar iets nieuws: een andere baan, een andere auto, een ander leven.
• Terugverlangen naar hoe je je op je vijfentwintigste voelde, niet naar hoe je leven er toen uitzag.
• Het gevoel dat niemand je echt kent, ook de mensen die het dichtst bij je staan niet.

Waarom verliefdheid en scheiding zo vaak in dit verhaal zitten

Dit is het pijnlijkste deel en het wordt zelden eerlijk opgeschreven. Verliefd worden op iemand anders geeft precies terug wat je kwijt was: het gevoel dat je gezien wordt, dat je nog iemand bent, dat er iets van je verwacht wordt waar je zin in hebt. Dat is een echt gevoel. Alleen zit de bron ervan niet in die ander.

Wat je terugkrijgt is niet die persoon, het is de versie van jezelf die je in haar of zijn ogen ziet. Dat je die weer voelt, is informatie. Dat je denkt dat die persoon de enige plek is waar dat kan bestaan, is de vergissing.

Dat is geen moreel oordeel en het is geen pleidooi om koste wat kost bij elkaar te blijven. Sommige relaties zijn op, en dat mag geconcludeerd worden. Het is een volgorde-advies: neem geen besluit dat je leven omgooit terwijl je nog niet hebt uitgezocht waar de onrust vandaan komt. Wie eerst weggaat en daarna gaat kijken, neemt zichzelf mee en komt hem twee jaar later opnieuw tegen.

En bij vrouwen

Ik schrijf dit vanuit wat ik zelf ken, dus vanuit een man van achtendertig. Maar hetzelfde gebeurt bij vrouwen, alleen ziet het er anders uit en heet het zelden zo.

Waar bij mannen de vraag vaak is: is dit alles wat ik heb opgebouwd, is bij vrouwen de vraag vaker: waar ben ik zelf gebleven. Vijftien jaar zorgen voor anderen, kinderen die minder nodig hebben, een lichaam dat verandert, en dan de stilte die achterblijft. De onrust komt op hetzelfde neer: een leven dat klopt op papier en waarin de eigenaar zoek is geraakt.

Wat hieronder staat werkt in beide gevallen, want het gaat niet over de omstandigheden maar over de vraag van wie dit leven eigenlijk is.

1. Onderscheid de onvrede van de aanleiding

Schrijf op waar je precies onrustig van wordt, zonder de oplossing erbij. Niet: ik wil weg bij mijn werk. Wel: ik word 's ochtends moe wakker van de gedachte aan de dag. Dat is een verschil tussen een klacht en een besluit, en besluiten nemen op basis van klachten gaat mis.

2. Zoek uit van wie dit leven eigenlijk is

Wie heeft bepaald dat het zo moest? Bij veel mensen komen de gekozen richting, de status en zelfs het beroep uit de verwachting van een ouder, een familie of een omgeving. Dat is niet erg, dat is normaal. Het wordt pas een probleem als je het nooit hebt getoetst. Zie De zes niveaus.

3. Verander eerst op een klein niveau

De verleiding is groot om alles tegelijk om te gooien. Werk, relatie, woonplaats. Begin bij iets kleins dat helemaal van jou is: twee uur per week, een oude interesse, iets met je handen. Wat je daar voelt, is een betrouwbaarder kompas dan wat je bedenkt op een slecht moment.

4. Praat met iemand die niets van je wil

Niet je partner, niet je baas, niet iemand met een belang bij de uitkomst. Een vriend, of iemand van buiten. Veel mensen hebben niemand met wie ze dit soort dingen bespreken, en dat is precies waarom het van binnen zo hard groeit. Zie De man die alles alleen droeg.

5. Accepteer dat de onrust ergens over gaat

Onrust wegdrukken met werk, sport of drank werkt tot het niet meer werkt. Het signaal is er niet om je dwars te zitten, het is er omdat er iets niet klopt. Dat betekent niet dat je alles moet omgooien. Het betekent dat je moet luisteren voor je iets doet. Zie Bereidheid.

6. Herzie waar je nog dertig jaar voor wilt staan

Niet je doelen, je waarden. Doelen zijn dingen die af kunnen. Waarden zijn richtingen waar je in kunt blijven lopen. Wie op zijn veertigste doelen najaagt die hij op zijn vijfentwintigste heeft bedacht, komt uit bij iets wat niet meer past. Zie Waarden.

Wat het ook kan zijn

Niet elke onrust rond deze leeftijd is een midlifecrisis. Aanhoudende moeheid, somberheid, slecht slapen en prikkelbaarheid kunnen ook lichamelijk zijn of op een depressie wijzen. Laat dat nakijken bij je huisarts. Ik ben sparringpartner, geen arts en geen psycholoog. Dit stuk gaat over de vraag eronder, niet over een diagnose.

Het is niet zo dat we weinig tijd hebben, maar dat we veel tijd verspillen.

Seneca, Over de kortheid van het leven